Kinderpsycholoog Tischa Neve: "Mediaopvoeding is als leren fietsen"

Interview - Gamen, TikTokken, filmpjes kijken: met alle mogelijkheden en verleidingen van schermen is het onze taak kinderen hier zo veilig en verantwoord mogelijk wegwijs in te maken. Hoe doe je dat? Tischa Neve is kinderpsycholoog en opvoedkundige en weet alles over mediaopvoeding. Je kunt haar kennen van Psychologie Magazine, Ouders van Nu, NRC Handelsblad of haar boeken. Ze geeft ook webinars en opvoedcursussen, die aangeboden worden door bibliotheken, CJG's en scholen. Adviseur Digitale geletterdheid Maike van Pelt interviewde Tischa via MS Teams. "Vergelijk mediaopvoeding met leren fietsen, gaandeweg laat je je kind steeds meer los."
Liever luisteren? Klik hier voor de audio-opname!
Een van je webinars heeft als titel: ‘Hoera (en help) een scherm!’ Wat is het voor jou?
"Ik vind het vooral mooi om beide kanten van schermgebruik te benadrukken. We hebben de neiging om 'Help, een scherm!’ te denken, omdat schermen de hele dag aanwezig zijn in ons huishouden en we kinderen er moeilijk vanaf krijgen. Helemaal als kinderen wat ouder worden en eigen schermen krijgen, is het pittig voor ouders om goede begeleiding te geven. Dat is ook niet zo gek, want dit is de eerste generatie ouders die te maken heeft met deze bredere vorm van mediaopvoeding. Naast boeken en televisie zijn de digitale en online mogelijkheden groter dan ooit. Daarmee omgaan kan overweldigend zijn.
"Tegelijkertijd denk ik ook 'Hoera, een scherm!’. Want ik vind dat we vooral niet moeten vergeten dat veel digitale ontwikkelingen positieve mogelijkheden bieden, waarvoor we niet te bang moeten zijn. Ik zie ook dat schermtijd voor kinderen ouders wat ademruimte geeft om ongestoord iets te kunnen doen. Maar een scherm als zoethoudertje inzetten en niet meer omkijken naar een kind, gaat niet zonder risico’s of gevaren."
Tischa Neve (links) en Maike van Pelt (rechts) videobellen via MS Teams.
Wat is mediaopvoeding volgens jou?
"Het wegwijs worden in alle media die er zijn. Dus van boeken en tv, tot alle online schermen. Waar het om gaat, is dat we onze kinderen helpen zich tussen al die mediamogelijkheden zo goed mogelijk staande te houden. Ze te wijzen op de leuke, positieve kanten, maar ook op de gevaren en risico's. Dat ze leren hoe verschillende platforms werken en hoe je daar communiceert. Hoe ga je met elkaar om in een groepsapp op je telefoon, of in een chatbox tijdens het gamen? Hoe houd je het voor iedereen leuk? Wat kun je online tegenkomen? Maar ook: hoe zorg je voor een balans tussen online en offline activiteiten? Het is een totaalpakket."
Wat gebeurt er als we niet met mediaopvoeding aan de slag gaan?
"Als je geen aandacht aan media besteedt bij jonge kinderen en niet bewust nadenkt over welk voorbeeld je ze wilt geven, dan maken kinderen zich - vaak sneller dan jij - zelf wegwijs. Dat terugdraaien is voor veel ouders lastig. Dan moet je met terugwerkende kracht afspraken maken en kaders geven, terwijl je voorheen geen interesse hebt getoond. Zo liggen er veel meer gevaren en onwenselijke situaties op de loer, dan wanneer je samen van begin af aan bewust met (digitale) media bezig bent geweest. Ik denk dat hoe eerder je daarmee aan de slag gaat en samen met je kind die online wereld ontdekt, hoe makkelijk het in de toekomst ook gaat."
"Als je geen aandacht aan media besteedt bij jonge kinderen en niet bewust nadenkt over welk voorbeeld je ze wilt geven, dan maken kinderen zich - vaak sneller dan jij - zelf wegwijs. Dat terugdraaien is voor veel ouders lastig."
Wat doet intensief of overmatig digitale mediagebruik bij jongere kinderen?
"We weten uit wetenschappelijk onderzoek dat het helemaal niet goed is om kinderen jonger dan 1 jaar veel voor bewegende schermen te zetten. Al die prikkels, dat kunnen die koppies nog helemaal niet aan. Het is niet zo dat als je het wel doet, je kind voor de rest van haar leven is verpest, maar het is niet nodig. Kinderen kunnen er vreselijk onrustig door kunnen worden. Niet tijdens het kijken, maar erna. Je kunt het wel doen bij jonge kindjes, als je gaat koken of tijdens het eten bijvoorbeeld, maar eigenlijk begint de mediaopvoeding dan al.
"Je denkt vaak dat schermen rust geven, omdat een kind stil zit en erin opgaat. Maar ze hebben ook tijd nodig om de constante prikkels in de hersenen te verwerken en kunnen er moe van worden. Fysieke klachten en overgewicht komen steeds meer voor bij jonge kinderen, omdat ze te lang stilzitten en achter schermen veel achteloos ongezond eten. Doe dat alleen met rauwkost, zou ik zeggen. Te lang naar schermen staren is bovendien slecht voor de ogen van kinderen die nog veel groeien. Regelmatig in de verte kijken is belangrijk."
Wat is de eerste stap in mediaopvoeding?
"Denk na over de keuzes die je maakt en waarom. Wat zijn de verschillende kanten van die keuzes? Zo leer je als ouder ook wat de voordelen zijn en hoe je schermen en het totale mediapakketje een plek kan geven in de opvoeding. Hoe kan het een positief onderdeel zijn van jullie leven? En ben je je tegelijkertijd bewust van de negatieve kanten? Als je daar goed over nadenkt, maak je andere keuzes. Ontdek samen welke media bij je kind passen."
Wat zijn jouw 3 belangrijkste adviezen voor een goede mediaopvoeding?
"1: Weet in de verschillende leeftijdsfases van je kinderen waarmee ze bezig zijn; wat er verandert en waar ze tegenaan lopen. Wees goed op de hoogte van wat er speelt en hoe je ze veiligheid kunt geven. Kijk mee, volg je kind en weet wat hij doet. Waar komt hij terecht als hij doorklikt? Moeten we dat afschermen? Welke regels horen hierbij? Maak die regels samen. Blijf dat doen, ook bij pubers.
"2: Geef het goede voorbeeld. Welk mediagedrag laat jij zien? Wil je dat je kinderen dat overnemen als ze zelf aan een telefoon of aan andere schermen toe zijn? Ik betrap mezelf er weleens op dat ik mijn zoontje niet aankijk als ik antwoord geef en tegelijkertijd op mijn mobiel zit. Dat pik ik andersom niet. Als ik wil dat hij contact met mij maakt, moet ik het zelf ook doen.
"Laat ook zien dat je momenten zonder telefoon of schermen hebt. Benoem dat ook: zeg dat je je telefoon nu even weglegt om echt met je kind te kunnen spelen of praten. Laat zien dat je niet altijd op je telefoon hoeft te kijken als je even moet wachten. Leer kinderen dat ze zich kunnen in de auto of in een restaurant ook zonder een scherm kunnen vermaken. Als ze niet beter weten en altijd een scherm aangeboden krijgen, denken ze dat ze niet zonder kunnen. Dat is zo jammer van de 'quality time' die samen kunt hebben.
"Zie schermtijd dus ook als een kans om samen tijd door te brengen. Beleef het online spelletjes samen en kijk mee met filmpjes. Wissel online momenten af met offline-activiteiten. Ga naar buiten, lees samen een boek voor het slapen. Vergeet niet samen te genieten van de omgeving en geniet van even niks moeten. Durf samen in het moment te zijn."
"3: Pin je niet vast op schermtijd, maar kijk naar de verhouding passief schermgebruik, actief bewegen en even niets. Die zorgen voor een goede en gezonde balans."
"Weet in de verschillende leeftijdsfases van je kinderen waarmee ze bezig zijn; wat er verandert en waar ze tegenaan lopen. Geef zelf het goede voorbeeld. En pin je niet vast op schermtijd, maar kijk naar de verhouding passief schermgebruik, actief bewegen en even niets. Die zorgen voor een goede en gezonde balans."
Het Digitale Balans Model dat het Trimbos-instituut samen met Netwerk Mediawijsheid heeft ontwikkeld geeft een kader. Je kunt bijvoorbeeld naar je week kijken en jezelf de vragen stellen: Is mijn week in balans? Is mijn week gezond? Volgens dit model zou schermgebruik over een gezond totaalplaatje moeten gaan, waarin mensen hun eigen keuzes moeten. Het gaat om balans vinden tussen:
- tijd voor jezelf en tijd voor verbinding, om sociaal gezond te blijven;
- ontspanning en inspanning voor je mentale gezondheid;
- beweging, stilzitten en slapen om lichamelijk gezond te zijn.
Voor corona zagen kinderen hun spiegelbeeld veel minder dan nu in het voortgezet onderwijs. Mijn zoontje van 6 moet tijdens online onderwijs 3 uur achter elkaar videobellen via MS Teams. Wat doet het met je als jij en anderen de hele tijd naar je spiegelbeeld kijken?
"Geen idee, dat zijn recente ontwikkelingen die onderzocht worden. Ik werk veel met kinderen in het bijzonder onderwijs, die zijn totaal afgeleid door alles wat ze zien bewegen op het scherm. Een ander kind gedijt juist weer veel beter bij online onderwijs. Ik denk dat het heel belangrijk is om goed naar je kind te kijken en te vragen naar hoe zij die online tijd beleeft. Stel vragen, ook aan oudere kinderen: Hoe waren je online lessen vandaag? Wat heb je meegemaakt op TikTok, of tijdens het gamen?
"De gesprekken over online communicatie zijn ook heel belangrijk. Bekijk de groepsapp van de klas en bespreek hoe je met elkaar omgaat. Laat kinderen meedenken met afspraken en oplossingen. Vertel je kind dat je af en toe meekijkt, niet om te controleren maar om samen te leren hoe je omgaat met dingen die online gebeuren. Vergelijk het met leren fietsen. Gaandeweg laat je het kind steeds meer los. Maar eerst neem je haar stapje voor stapje bij de hand. Kijk naar je kind en naar de situatie.
"Realiseer je ook dat we door corona waarschijnlijk meer op schermen zitten dan normaal en benoem dat ook. En als de coronamaatregelen verspoeld worden komt weer een andere periode aan, met meer mogelijkheden."
Tot slot, wat zijn jouw 3 gouden tips om schermgebruik leuk en binnen de perken te houden?
"1: Zorg voor leuke offline activiteiten. 2: Maak samen afspraken. Verbind er logische consequenties aan, als ze niet worden nagekomen. 3: Leef je in en veer mee. Voeg even in waar je kind zit in een filmpje of game, voordat hij moet stoppen. Heb ruimte voor weerstand: er mag even gebaald worden."
Kortom, mediaopvoeding gaat ook veel over oprecht aandacht geven?
"Zeker! Enerzijds gaat het erom dat we goed weten wat kinderen doen in hun mediagebruik en gedrag. anderzijds om ook momenten creëeren met volledige aandacht voor en verbinding en contact met elkaar. Dat zorgt er ook voor dat er niet te pas en te onpas om een scherm gevraagd wordt."
Meer informatie
- Benieuwd naar Tischa's webinars voor jouw bibliotheek? Bekijk hier een voorbeeld.
- Meer tips van Tischa en de club van relaxte moeders vind je in deze hand-out.
- Meer weten over gezonde schermtijd? Lees het verslag: 'Gezonde schermtijd draait om balans' (mediawijzer.net)
Vragen?
Vragen over wat jouw bibliotheek met mediaopvoeding kan doen? Klik hier voor meer informatie over ons aanbod, of neem contact op met Maike van Pelt.
Reacties (0)