Hersenen en trampolines

Hersenen en trampolines

Creatief denken als 21ste eeuwse vaardigheid

Heb jij de taart van SLO/Kennisnet met alle 21e eeuwse vaardigheden ook geprint en opgehangen? Op een mooi plekje in je kantoor of misschien boven je bed? En van welke taartpuntjes droom je dan het meeste? Mijn collega’s en ik kijken vooral naar de vier die samen ‘digitale geletterdheid’ vormen. Maar er zit er ook een tussen die in onze branche minder aandacht krijgt, maar die eigenlijk net zo belangrijk is: creatief denken en handelen.

Waarom creatief denken en handelen?

Deze vaardigheid wordt gedefinieerd als 'het vermogen om nieuwe en/of ongebruikelijke maar toepasbare ideeën voor bestaande vraagstukken te vinden.' En die bestaande vraagstukken van nu zijn heel anders dan de vraagstukken waar we vroeger tegen aan liepen. We komen er niet meer mee weg om de problemen van nu op te lossen met de manier van denken die deze problemen heeft veroorzaakt. Dan krijgen we de standaardoplossingen die we altijd al kregen en daar zitten we niet op te wachten als we op zoek zijn naar nieuwe en ongebruikelijke ideeën.

Gelukkig is het helemaal niet raar dat we snel voor standaardoplossingen kiezen. Als mens zitten we nou eenmaal zo in elkaar. Ons brein is een meester in het creëren van vast patronen om die vervolgens op grote schaal te hergebruiken. Denk er maar eens aan hoe jouw ochtendritueel verloopt. Grote kans dat die iedere morgen behoorlijk hetzelfde is. En dat is fijn. Fijn dat je niet bij het opstaan elke keer na moet denken wat je als eerst gaat doen. Eerst m’n sokken aantrekken of toch eerst douchen? Of ging ik nou eerst ontbijten en dan aankleden? Heel handig dit vast patroon, want dat scheelt veel tijd en energie iedere morgen.

In je werk zal je misschien minder strakke rituelen hebben, maar in je brein zijn deze vaste patronen zeker aanwezig. Als je een vraagstuk krijgt voorgelegd dan zal je brein automatisch op zoek gaan naar een patroon dat dit vraagstuk herkent en kan verwerken. Daar hoef je niets voor te doen en gaat volledig automatisch. Maar als je met creatief denken en handelen aan de slag wil gaan dan zitten deze vaste patronen je behoorlijk in de weg. Want hoe kom je dan aan die 'nieuwe en/of ongebruikelijke maar toepasbare ideeën' als je hersenen automatisch op zoek gaan naar deze vaste patronen? De kunst is om je oude patronen eruit te krijgen en deze te doorbreken. Dat klinkt heel lastig en ingewikkeld, maar het valt goed te organiseren en aan te leren.

Hoe krijg ik mijn vaste patronen eruit?

Tim Brown, CEO van het bedrijf IDEO, roept op tot meer speelsheid. 'Speelsheid helpt om creatieve oplossingen te bedenken.' Hij geeft aan dat we speelsheid hadden als kind, maar zijn het kwijtgeraakt toen we volwassen werden. Als wij een nieuwe situatie krijgen voorgelegd dan willen we deze zo snel mogelijk categoriseren. En laten we als bibliothecarissen daar nou erg goed in zijn, dus waarschijnlijk doen onze hersenen dat nog een fractie sneller. We willen namelijk snel een antwoord hebben, weten wat er om ons heen gebeurd om de situatie in te kunnen schatten. Het is handig dat onze hersenen dit doen. Door dit mechanisme begrijpen we vrij snel dat als ons huis in brand staat je snel de uitgang moet vinden. Kinderen hebben minder last van deze vaste patronen en zijn juist meer bezig met open mogelijkheden waardoor ze anders kijken naar situaties. Het levende bewijs hiervan zie ik bijna dagelijks met mijn kinderen in mijn slaapkamer. Ik zie dan namelijk het een en mijn kinderen het ander:

Eigenlijk zouden wij dit ook weer moeten leren. Om in dat bed een trampoline te zien. Door met deze openheid 'verkennend te gaan spelen', zoals Tim Brown dit noemt, kunnen we onze vaste patronen doorbreken en ontstaat er ruimte voor creativiteit.

Anarchie op de werkvloer? Dacht het niet!

Een aantal lezers zal nu denken: meer gaan spelen? Ben je gek! Wij zijn serieuze professionals en vakbekwame mensen. Wij gaan echt niet op een skippybal door ons kantoor heen hopsen omdat het ons uit onze vaste patronen gaat halen! Dat hoeft ook helemaal niet. Tenminste, niet altijd. Kinderen spelen ook niet de hele dag dus dat hoeven wij ook niet te doen. Maar als je met elkaar aan de slag gaat om nieuwe ideeën te bedenken dan is het goed om speelsheid erin te brengen. De skippybal zal je meer helpen dan het wekelijks werkoverleg in een muffe vergaderzaal met een kop slappe koffie naast je aantekenblok.

Daarnaast is spelen geen totale anarchie. Spelen gebeurt volgens vooraf gestelde regels. Zeker als je met een groep aan de slag gaat. Kinderen maken in hun spel ook afspraken ('Dan ben ik de vader en jij de moeder.') waardoor iedereen zich prettig voelt in het spel, en er plezier in heeft. En zo werkt dat ook voor volwassenen. Het belangrijkste is dat er een plek wordt gecreëerd waarin iedereen zich veilig voelt. Een plek waarin iedereen risico’s durft te nemen, gekke dingen durft te zeggen, dat er onderling vertrouwen is en dat er veel fouten mogen worden gemaakt. Of zoals David Kelley dat zegt 'fail often to succeed sooner'. 

Begin klein

Moeten we dan nu gelijk al het meubilair uit de kantoren halen en vervangen door hangmatten, vergadercaravan’s en ballenbakken om de speelsheid er in te brengen? Je kan het overwegen want het zal zeker helpen. Maar je kan ook klein beginnen. Dat kost minder geld maar kan al een groot effect hebben. Bijvoorbeeld als je een overleg hebt met twee of drie collega’s. Doe dit tijdens een wandeling buiten i.p.v. in een vergaderzaal te gaan zitten. Of start een vergadering met een rondje waarbij iedereen verteld wat ze gisterenavond hebben gegeten. Je begint gegarandeerd met een hele andere sfeer! En willen jullie gaan brainstormen? Reserveer daar dan een ander tijdstip voor, neem ruim de tijd (dus niet een klein uurtje) en zorg voor voldoende stiften, post-its, flip-over vellen, stickers, scharen, lijm, lego en bakken met lekkere snoepjes. Want natuurlijk zijn jullie serieuze professionals, maar die kunnen best af en toe speels zijn. Speels en serieus gaan namelijk prima samen. 

Nog een paar links ter inspiratie

Herontwerp van een winkelwagentje door IDEO: in 5 dagen tijd weet een team van designers, geen winkelwagenspecialisten, een heel nieuw winkelwagentje te ontwerpen. Bekijk video.

SpongeBob Squarepants, aflevering The Paper: terwijl Octo alleen maar een stukje papier ziet is het voor SpongeBob een onuitputtelijke bron van speelplezier. 

30 days challenge van Matt Cutts: als je klein wilt beginnen pak één ding dat je wil veranderen en doe dat voor 30 dagen. Dan heb je vanzelf een vast patroon in je brein aangemaakt. Bekijk video.

Meer informatie

Neem contact op met Babette Egges, begges@probiblio.nl 

Meer nieuws