Buurtgerichte collecties bij de OBA

Buurtgerichte collecties kun je zien als een vorm van doelgroepgericht collectioneren. Daarover kun je lezen in het Provinciaal Collectiebeleidsplan 2026-2030 voor Noord- en Zuid-Holland, waar met deze vorm van collectioneren gedoeld wordt op het maken van keuzes voor lokale focusdoelgroepen bij de collectievorming.

Inspiratie opdoen bij andere bibliotheken

Om goed te begrijpen wat buurtgerichte collecties kunnen zijn en zouden moeten zijn, ben ik inspiratie op gaan doen bij andere bibliotheken, waar ze ook al collecties hebben die je als buurtgerichte collectie op zou kunnen vatten. Zo werd ik op het Nationaal Bibliotheekcongres 2025 geïnspireerd door de Noord Oost Brabantse Bibliotheken, die de OF/FOR/BY/-ALL-methode gebruikt hebben om samen met de lokale Zuidoost-Molukse gemeenschap een tentoonstelling en daarop aansluitende thematische collectie op te tuigen.

Bibliotheek Rotterdam werkt binnen het project ‘Verhalen van de Stad: A Sense of Belonging’ samen met gastcollectioneurs die thematische titellijsten aanleveren om zo een bepaalde achtergrond, een bepaald perspectief of een bepaald thema uit te lichten. Het doel van het project is om binding tussen de Rotterdammer en de Bibliotheek Rotterdam te verbeteren, maar ook om aan te vullen op perspectieven of expertises die bij de bibliotheek nog niet te vinden zijn en waarmee de collectie verrijkt kan worden.

Bibliotheek Utrecht is in 2025 gestart met het Keuzekastenproject: zogenoemde Keuzekasten in verschillende vestigingen van de bibliotheek, iedere kast gevuld met boeken rondom een ander thema. Zo is er een feministische collectie in Kanaleneiland, een collectie van de Indiase gemeenschap in Leidsche Rijn Centrum en een collectie over Role Playing Games in Bibliotheek Neude. Het is de bedoeling dat de inhoud van de kasten gaat wisselen, om zo ruimte en verdieping te bieden aan verschillende gemeenschappen en groepen Utrechters.

Buurtgerichte collecties bij de OBA

Verschillende vestigingen van de OBA hebben al een speciale kast met daarin een collectie gevormd rondom een bepaald thema. Er staan in de vestiging Banne in Amsterdam-Noord zelfs twee: het Boekenbaken, een kast met verhalen uit en over Noord en Noorderlingen, en de Tulip-collectie bestaande uit Turkse kinderboeken, gericht op Amsterdammers met een Turkse (taal)achtergrond. Recent is ook een Tulip-collectie geopend in de vestiging Osdorp in Amsterdam Nieuw-West.

De vestiging Linnaeus in Amsterdam-Oost heeft een collectie met een focus op natuur, klimaat en duurzaamheid (passend bij de vele tuintjes die Stadsdeel Oost rijk is) en de vestiging Javaplein heeft een collectie over de Indische Buurt. Dit is nog maar een greep uit de rijke schatkist aan lokale verhalen en kennis die in de schijnwerpers worden gezet middels buurtgerichte collecties.

Mijns inziens zijn juist die collecties die gestalte geven aan een bepaalde gemeenschap in een buurt de meest waardevolle buurtgerichte collecties. Deze collecties doen namelijk iets wat de bibliotheek zónder de betrokken (buurt)bewoners niet had kunnen doen, zoals het project ‘Verhalen van de Stad’ van Bibliotheek Rotterdam zich als doel stelt. Ik geloof erin dat met goede programmering, deze collecties ook interessant gemaakt kunnen worden voor mensen buiten de betreffende gemeenschap. Zo kunnen deze collecties niet alleen een representatieve functie vervullen, maar ook kennisdeling binnen buurten of zelfs de stad op gang brengen.

Doorontwikkeling buurtgerichte collecties

Omdat de kasten qua inhoud én qua uitvoering flink uit elkaar lopen, ontstond er bij de OBA-behoefte aan een definitie van buurtgerichte collecties. Door te praten met medewerkers van de teams buurtgericht werken en collectie te praten over zowel wat buurtgerichte collecties nu zijn, als over wat buurtgerichte collecties zouden móeten zijn, ben ik toch tot een (dynamische) definitie gekomen:

“De ideale buurtgerichte collectie komt vanuit de community en wordt gecreëerd mét de community (in de vorm van buurtbewoners en eventueel een partner). De buurtgerichte collectie biedt erkenning aan de desbetreffende community, neemt haar doelgroep serieus en wordt gekoppeld aan programmering. De buurtgerichte collectie is een middel om een duidelijk doel te bereiken en leeft: het is meer dan alleen een kast of een plank in de vestiging.”

Zo’n definitie biedt handvaten bij het opzetten en uitwerken van buurtgerichte collecties: het herinnert eraan dat co-creatie het allerbelangrijkst is, dat verbonden programmering een vereiste is en dat er een duidelijk doel gedefinieerd moet worden. Daarnaast heb ik met de buurtgericht werkers het belang van het doel en de functie, de doelgroep en praktische zaken besproken. Buurtgerichte collecties kunnen namelijk ook een vorm van innovatie zijn: moet een collectie per definitie uit boeken bestaan, of zijn er ook andere dingen waarmee aan de behoefte van de doelgroep voldaan kan worden?

Het uitgangspunt van buurtgericht collectioneren is uiteindelijk dat de collectie in iedere vestiging nóg beter aansluit op de buurt en haar bewoners. Daarnaast zijn buurtgerichte collecties ook een mooie manier om gezicht te geven aan de vele stemmen en verhalen uit de buurt. De voorgestelde werkwijze bij de OBA heeft mij in ieder geval geïnspireerd om waar mogelijk te werken mét de doelgroep voor wie je werkt, in plaats van hen te behandelen als slechts een subject. En wie weet, wellicht komt er een dag dat alle bibliotheken (of zelfs heel Nederland?) buurtgericht gaan werken.