Starten met burgerschap: de ervaring van trainee Sarah

Het was aan mij om in 8 maanden een definitie van burgerschap en randvoorwaarden voor burgerschapsprogrammering op te stellen, een lijst met mogelijke programmering te maken en een deel van die programmering te testen als pilot. Dit zijn de 3 stappen die ik heb gezet.

Stap 1: een definitie opstellen middels een duik in de theorie

Ik begon met een diepe duik in de theorie. Omdat burgerschap ‘hot & happening’ is op het moment, had ik genoeg literatuur om me in te lezen.

Mijn grootste ontdekking was dat burgerschap echt niet alleen discussiëren over politiek hoeft te betekenen. Burgerschap bestaat uit verschillende dimensies met verschillende onderwerpen. Zo passen activiteiten rondom de verkiezingen bijvoorbeeld binnen democratisch burgerschap, en draag je met programmering over gezond leven bij aan vitaal burgerschap.  Daarnaast is het mij tijdens mijn onderzoek duidelijk geworden dat burgerschap niet zomaar tevoorschijn getoverd kan worden. Vaardigheden, weerbaarheid en onderdeel zijn van de publieke zaak, zijn allemaal bouwstenen van participatief burgerschap.

Op basis van de bestaande definities van burgerschap, zowel uit het onderwijs als het bibliotheekwezen, heb ik voor de Bieb van de Zaanstreek de volgende definitie van burgerschap opgesteld:

Burgerschap betekent het door kennis, vaardigheden en weerbaarheid actief mee kunnen én willen doen aan de maatschappij. Participatieve burgers dragen bij aan de samenleving door hun (mede)zeggenschap over 5 dimensies die betrekking hebben op zowel hun eigen leven als de samenleving: democratisch, sociaal, digitaal, mondiaal en vitaal burgerschap.

Stap 2: Randvoorwaarden bepalen: advies voor interne samenwerking

Daarna was het tijd voor de volgende stap: welke behoeftes liggen er in de Zaanstreek en welke rol kan de bibliotheek daarin spelen? Na deskresearch en interviews met medewerkers van De Bieb, partnerorganisaties uit de Zaanstreek en andere bibliotheekorganisaties, heb ik een advies opgesteld voor De Bieb. Als er iets is op het gebied van burgerschap dat ik zou kunnen aanraden, dan is het namelijk: interne samenwerking! Binnen de bibliotheek is er ontzettend veel kennis in huis. Dat is superhandig, vooral als je een lijn wil creëren van vaardigheden en weerbaarheid naar participatief burgerschap. Ik sloeg de handen ineen met team Basisvaardigheden en team Senioren, om een natuurlijke doorstroom van de basiscursussen naar de recreatieve programmering te bevorderen.

Stap 3: programmering bedenken en testen

We hoefden er niet lang over na te denken wat we zouden gaan aanbieden: een workshop digitale kerstkaarten maken! We leerden deelnemers van de cursus hoe online ontwerptool Canva werkt, hoe ze er een kerstkaart op konden ontwerpen én die ook via de mail of whatsapp versturen (vaardigheden). We hadden het over privacyinstellingen (weerbaarheid) en kleedden de workshop leuk aan met chocolademelk en koekjes. Er werd goed gekletst (ontmoeting) en na afloop konden de kerstkaarten geprint worden en met een leuke boodschap erop gedoneerd worden aan het Ouderenfonds (participatie).

Een groot succes

Het was een groot succes: er zijn uiteindelijk 5 sessies gegeven, die bijna allemaal volgeboekt waren. Ook zijn er veel kaarten naar het Ouderenfonds gegaan. Omdat we bij élke biebbezoeker de participatie wilden bevorderen, hebben we op elke vestiging van De Bieb een kerstdoos gezet waarin kerstkaarten gedoneerd konden worden. Ook dit was een succes: er zijn in totaal 298 kerstkaarten met een warme groet naar het Ouderenfonds gegaan!

Kortom, de allergrootste tip die ik je kan geven op het gebied van burgerschap: werk intern samen om vaardigheden, weerbaarheid en participatie met elkaar te verbinden.