De relatie tussen de gemeente en de bibliotheek: gelijkwaardige partners

Vergelijk de bibliotheek met een museum of een podium. Het is duidelijk dat een gemeente er niet over zou peinzen om een podium- of museumdirecteur te vertellen wat zij op de planken of aan de muren moeten brengen. Bij een bibliotheek is dat zo mogelijk nog veel belangrijker, want daar gaat het over de bescherming van de vrije beschikbaarheid van ideeën. Dat is kwetsbaar materiaal. In de bescherming van de vrije beschikbaarheid van ideeën past geen politieke inmenging. Het gaat hier niet alleen een culturele waarde maar ook een democratisch beginsel, dat samenhangt met de vrijheid van meningsuiting en de toegang tot informatie.

De kwetsbare ideeënvrijheid staat niet alleen in Amerika onder druk, maar ook bij ons om de hoek. Zo wordt in sommige gemeenten cultuurbeleid sterk vanuit erfgoed benaderd. Daar vindt men dan dat als de bibliotheek een vitrine met erfgoed heeft staan, dat dan aan de kernfunctie ‘Kunst & Cultuur’ is voldaan. We kennen gemeentes die overwegend religieus zijn, en die thema’s als diversiteit en inclusie dus vanuit een religieus perspectief benaderen. In beide voorbeelden zou de bibliotheek de ruimte moeten hebben om de inwoners van het verzorgingsgebied breder te informeren dan alleen volgens de gemeentelijke agenda.

De Financiële Context

Er zijn bovendien bezwaren van een heel andere aard: wanneer de relatie tussen gemeente en bibliotheek als dienstverlening wordt ingericht, kan de subsidie fiscaal worden aangemerkt als vergoeding voor een prestatie. In dat geval kan btw verschuldigd zijn. Bovendien kan de Europese aanbestedingsplicht van toepassing worden.

Wat zegt de Wet?

Als laatste een heel formeel argument: De Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (WSOB) benadrukt expliciet dat bibliotheken functioneren vanuit publieke waarden zoals onafhankelijkheid, pluriformiteit en toegankelijkheid. Die onafhankelijkheid is moeilijk te rijmen met een opdrachtgever-opdrachtnemerrelatie.

De Oplossing

De bibliotheek is geen uitvoeringsorganisatie van gemeentelijk beleid, maar een publieke kennisinfrastructuur die bijdraagt aan maatschappelijke doelen. Juist daarom is het belangrijk dat gemeenten en bibliotheken elkaar niet zien als opdrachtgever en opdrachtnemer, maar als partners. Alleen vanuit die gelijkwaardige relatie kan de bibliotheek haar rol als vrije toegangspoort tot informatie, ideeën en ontmoeting blijven vervullen. De vraag is dus niet: welke diensten levert de bibliotheek aan de gemeente? De werkelijke vraag is: hoe versterken de bibliotheek en de gemeente elkaar?

Wat betekent dit voor jouw bibliotheek?

• Benoem expliciet de onafhankelijke rol van de bibliotheek in gesprekken met de gemeente
• Vermijd taal als ‘opdracht’ en ‘product’ in subsidieafspraken
• Formuleer gezamenlijke maatschappelijke doelen in plaats van afgebakende prestaties
• Ga het gesprek aan over rollen: wie is waarvan?