“Ik verkoop gezelligheid” – spellenexpert Kim Hoetjes over de kracht van bordspellen in de bibliotheek

In de Oude Kijk in ’t Jatstraat in Groningen vind je in een rustiek winkelpand Wirwar, de oudste nog bestaande spellen specialist van Nederland. Wie er binnenstapt, zoekt tevergeefs naar genre-bordjes op de kasten. Eigenares Kim Hoetjes wil namelijk dat je in gesprek gaat. Dit interview is een openhartig relaas over de overname van de winkel, game-mechanieken als engine builders en Ameritrash, en waarom het leven te kort is om dingen niet te doen.

Nationale spellenweek

“In 2011 stapte ik op een wat druilerige donderdag de winkel binnen met een simpele vraag. Wirwar bestond al sinds 1992, opgericht door Willeke Christiaens als hét alternatief voor de traditionele speelgoedwinkel. Ik zat op dat moment in een mini-midlife crisis en in een baan die niemand gelukkig maakte en ik wil juist mensen gelukkig maken. Ik wilde eigenlijk gewoon een spellenwinkel, en dan liefst Wirwar. Tot mijn verbazing en daarna schrik wilde ze haar winkel wel aan me verkopen en dat hebben we toen op een best ingenieuze manier geregeld. Ik kocht me in door er te gaan werken en sinds 2015 is de zaak officieel van mij. Willeke en ik zijn als familie en we appen nog dagelijks. Ik ben druk met het organiseren van Noorderspel, een tweejaarlijkse bordspellenbeurs met ruim 2.000 bezoekers in de Martinikerk. Eind oktober is het Nationale Spellenweek, thuis, in je buurt, op school en in de bieb. Een goede gelegenheid voor bibliotheken om de spelcultuur te omarmen.”

De populariteit van spellen

“Bordspellen zijn een heel specifieke hobby, maar het is in de loop der jaren ongelooflijk veel breder geworden. Toen ik vroeger begon met spelen, was het echt een niche. In de jaren tachtig kon je als volwassene klaverjassen, Rummikub spelen of een familiespel zoals Monopoly doen. Een spelavond met vrienden organiseren? Dat deed bijna niemand. Waarom dat veranderd is? Ten eerste door de opkomst van computergames. Daardoor ontdekten volwassenen hoe leuk het is om te spelen. Ten tweede kwam in de jaren negentig De Kolonisten van Catan uit. Dat werd zo’n gigantische hit dat het een complete generatie van nieuwe spelers én spelontwerpers heeft voortgebracht.

Ontwerpers zijn anders gaan kijken naar wat wel en niet werkt. Oude klassiekers zoals Monopoly, Risk, Barricade of Mens-Erger-Je-Niet hangen aan elkaar van geluk. Ze zijn vaak niet eerlijk: als je eenmaal achterloopt, heb je nul kans om nog terug te komen. Veel van die spellen zijn alleen leuk vanwege de jeugdherinneringen, niet omdat de spelmechaniek zo goed is. Tegenwoordig wordt er diep nagedacht over balans, over ‘catch-up’ mechanismen en eerlijke kansen. Of je nu een snelle partygame zoekt voor een grote groep of een tactisch puzzelspel voor twee personen: voor elk genre is er een perfect doordacht spel. En alle spellen activeren je brein en hebben educatieve elementen als tellen, puzzelen, vooruitdenken, strategie.

Er komen wereldwijd wel duizend nieuwe spellen per jaar uit. In de winkel heb ik zo’n vijfhonderd nieuwe spellen per jaar — meer dan één nieuw spel per dag! Hoe ik selecteer? Ik kies wat ik denk dat hier gaat verkopen. Wij zijn de winkel voor iedereen: van de oma die een spel zoekt voor een kind van twee, tot de expertspeler die een hele dag wil zwoegen op een complexe strategische titel. Ik kies bewust voor een breed assortiment in plaats van een diep assortiment. Ik heb de basis van een spel staan, maar niet meteen alle zeven uitbreidingen — behalve bij hardlopers als Wingspan of Carcassonne. De wereld is digitaal geworden. Vroeger wachtten mensen gerust twee maanden op een bestelling; nu bestellen ze het online als je het niet hebt liggen. Maar als ik het fysiek op voorraad heb, vinden de meeste mensen het geen enkel probleem om een paar euro meer te betalen. Ze snappen heus wel dat ik niet van de lucht kan leven.”

De menselijke trechter Google

“Als je bij ons binnenstapt, zie je geen bordjes met genres. Dat is een hele bewuste keuze. Wij willen dat mensen ons om advies vragen. Negentig procent van de bezoekers doet dat ook. Iemand komt binnen en zegt: “Ik zoek een spelletje voor mijn neefje van zeven die van voetbal houdt.” Vanaf dat moment fungeren wij als een soort menselijke trechter Google. Door gericht vragen te stellen, zakken we steeds dieper in de trechter tot we uitkomen bij de drie perfecte opties.

Het duurt minstens twee jaar voordat een nieuwe medewerker hier echt de grond onder de voeten heeft en voldoende spellenkennis bezit om gedegen advies te geven. Je moet weten wat een spel doet, voor wie het geschikt is, hoelang het duurt en welke ‘mechanic’ erachter zit. Of het nu gaat om een deckbuilder, een engine builder, worker placement of een lekker gemeen stukje Ameritrash waarin je elkaar rechtstreeks kunt dwarszitten. Gelukkig gaan mijn medewerkers zelden weg: één collega werkt er al dertig jaar, een ander vijfentwintig jaar, en onze nieuwste kracht zit er nu vijf jaar. Mijn kracht zit niet in zo goedkoop mogelijk aanbieden en binnen 24 uur verzenden. Ik kan niet concurreren met de giganten van deze wereld. Mijn kracht is advies, diepgaande kennis en sfeer. Ik zeg altijd: ik verkoop gezelligheid. We hebben de allerleukste klanten. Mensen komen blij binnen en gaan nog blijer weer weg. Om die reden hebben we ook geen speeltafels in de winkel staan. Als je één speeltafel neerzet, zitten daar van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat exact dezelfde mensen aan. Dat drukt op de sfeer. We hebben wel een compact speelmeubel ontworpen waar je kort staand of zittend iets uit kunt proberen. Het nodigt uit tot testen, maar niet tot blijven hangen. Als je goed kijkt, zie je dat alle spellen met de leesrichting richting de kassa staan opgesteld. Als we met klanten praten, staan we altijd zo gedraaid dat we de kassa en de winkel in het oog houden. Alles in de inrichting is doordacht.”

“Ik wil geen spijt hebben van wat ik niet gedaan heb”

“Mijn leven heeft behoorlijk wat onverwachte afslagen genomen. Ik wilde oorspronkelijk jazzballetlerares worden, danste vanaf mijn negende en gaf op mijn vijftiende al les maar door een ziekte viel mijn droom om een eigen dansstudio te beginnen in duigen. Tijdens een stage bij de Franse ruimtevaartorganisatie CNES  heb ik wel bewegingsprogramma’s voor astronauten ontwikkeld. Ontzettend cool om te doen maar de bikkelharde academische ruimtevaartwereld was het toch niet voor mij. Na allerlei omzwervingen ben ik helemaal senang in de spellenwereld. Daarnaast treed ik sinds tweeënhalf jaar op als Drag King. Als Drag King doe je hetzelfde als een Drag Queen, maar je treed op als mannelijk karakter. Ik was altijd al gefascineerd door Drag Queens en RuPaul’s Drag Race, maar dacht nooit dat het voor mij weggelegd was. Als biseksuele vrouw dacht ik dat drag alleen voor gay mannen was. Tot ik op Instagram een Drag King tegenkwam. Ik raakte compleet geobsedeerd, kocht make-up, keek tutorials en een half jaar later stond ik op het podium. Inmiddels heb ik ruim zeventig optredens achter de rug, waaronder drie dagen op Pride Amsterdam. Daarnaast produceer ik momenteel een ‘Shadowcast’ van de cultklassieker The Rocky Horror Picture Show op Halloween in Kinepolis Groningen. En lees ik binnenkort als drag king voor bij boekhandel Van der Velde.

Het leven is simpelweg te leuk om stil te blijven zitten.”

Nieuwsgierig naar Kim? Verder praten met haar kan altijd! wirwar@wirwarspellen.nl

Wirwar Spellen stelde voor bibliotheken een uitgekiende spellencollectie samen met de meest populaire bordspellen. {zie PDF met het pakket}.

Maar vertel haar je wensen en zij kan een pakket samenstellen dat daar bij past. Bijvoorbeeld een pakket met:

• Focus op kinderspellen.
• Focus op coöperatieve spellen.
• Focus op herkenbare spellen.
• Focus op actie.
• Focus op luxe en dure spellen
• Focus op educatief
• Focus op een thema week – Dino’s, natuur, taal, geschiedenis etc.

De Lonkende Leestafel is de community van ondernemende bibliotheekprofessionals. In deze interviewreeks gaan we in gesprek met avontuurlijke types.