Lees mee club: ‘Lezen voor waarden’ door Yra van Rijk en Marie-José Klaver

Het boek vertrekt vanuit een helder idee: taal en burgerschap helpen elkaar.  Het boek bestaat uit een verzameling van artikelen van wetenschappers die ook docenten zijn en geven verschillende invalshoeken over hoe je die onderwerpen bij elkaar brengt.

Het lezen van teksten binnen het burgerschapsonderwijs is namelijk een waardevolle tool. Het geeft leerlingen inzicht in de belevingswereld van anderen en een veilige plek om een gesprek te starten (in tegenstelling tot een gesprek over hun eigen ervaring).  Lars Koet geeft in zijn artikel de samenhang mooi weer:

“Een goed gekozen test kan een authentieke visie weergeven die anders niet of moeilijke door leerlingen zal worden gezien. Bovendien kan een zinvolle leeservaring waarbij leerlingen nieuwe inzichten opdoen, de leesmotivatie verhogen (Witte, 2008). Zo kunnen lees- en burgerschapsonderwijs elkaar versterken.” (pagina 133)

De rol van de bibliotheek

De vraag die voor bibliotheken voorligt, is welke rol hierin voor ons is weggelegd. Als bibliotheken zich richten op leesmotivatie, passen teksten die je samen leest dan binnen die opdracht? Of valt dit eerder binnen het domein van literatuuronderwijs? In het boek ligt er in de artikelen veel nadruk op de bovenbouw havo, vwo, terwijl binnen de Bibliotheek op school (dBos) de samenwerking er nu vooral is met het vmbo. In 2027 gaat de gewijzigde financiering uit van het funderend onderwijs waar ook havo en vwo onder valt en zullen er meer samenwerkingen ontstaan.

Ik denk daarom zelf dat leesmediaconsulenten (LMC) kennis moeten hebben van de kerndoelen, exameneisen en begrippen die onder Burgerschap en Nederlands vallen. Zo begrijpen zij beter waar docenten naartoe werken en kunnen zij daarop aanhaken met passende boeken of korte verhalen, wanneer docenten daarom vragen. Ook kan in de onderbouw methodieken als close reading (zie artikel 19) worden toegepast om een brug te maken naar de bovenbouw.

Tegelijkertijd denk ik niet dat het de rol van de bibliotheek is om recente artikelen voor docenten te selecteren die zij direct in hun lessen kunnen toepassen.

Samenhang met mediabewuste informatievaardigheden

Robert Wigt laat in zijn artikel ‘Nederland bloedt; politieke framing in het taalonderwijs’ zien hoe je het examenbegrip ‘framing’ kunt behandelen aan de hand van teksten. Framing gaat over de manier waarop taal, beelden of accenten in een tekst bepalen hoe een onderwerp wordt gepresenteerd en geïnterpreteerd. Als begrip zouden we framing binnen de bibliotheek vaker kunnen koppelen aan mediabewuste informatievaardigheden.

Wigt laat goed zien hoe je framing met leerlingen kunt behandelen, zodat het kan bijdragen aan hun lees-, luister- en spreekvaardigheid. Ik denk dat het voor de bibliotheeksector waardevol is om kennis te nemen van begrippen als framing, omdat dit een concrete ingang biedt om met docenten in gesprek te gaan over mediabewuste informatievaardigheden.

Hoe geef je een les rondom burgerschap vorm?

Er zijn in het boek verschillende handige tools te vinden die kunnen helpen bij het opzetten van lessen voor leerlingen en die de LMC mee kan nemen naar de docenten.

Zo staat in artikel van Ineke Renkema (artikel 10) een set van 4 richtlijnen voor lesontwerp:

• Kennis van het te behandelen maatschappelijke thema. Van de historische en artistieke context van het werk en van literaire vormen.
• Dialoog met de tekst en met elkaar.
• Ervaringen: eigen ervaringen en ervaringen met de tekst en personages delen in de groep.
• Maken: een verwerkingsopdracht waarin reflectie plaatsvindt en de eigen positie wordt bepaald.

In artikel van Lars Kloet (artikel 12) vind je een opsomming van didactische uitgangspunten:

• Zoek democratische dilemma’s
• Daag leerlingen uit
• Confronteer leerlingen met verschillende gelijkwaardige perspectieven
• Zorg voor interactie en reflectie
• Laat leerlingen precies lezen

Wat kan je meenemen uit het boek in je dBoS-samenwerking

In het boek staan veel goede punten die je mee kan nemen in je samenwerking. Hier een tweetal punten die ik uit de artikelen haalde:

• Het belang van een collectie die recht doet een de zichtbare en onzichtbare verschillen van leerlingen zoals Farah Ramezani aangeeft in haar artikel (artikel 16). Zichtbare verschillen zijn bijvoorbeeld: huidskleur, leeftijd en geslacht. Onzichtbare verschillen zijn bijvoorbeeld: taal, fysieke mogelijkheden, gezinssamenstelling, neurodiversiteit, etniciteit of talenten.
• Het belang van praten over boeken om te komen te social belonging (een ruimte met waardering voor mensen zoals ze zijn), Academic belonging (leerlingen als mede-eigenaar van wat onderwezen wordt) en democratic belonging (ruimte voor vragen, twijfel en kritisch denken) (Saro Lozano Parra en Willemijn Rinnooy Kan, artikel 20).

Als conclusie kan je zeggen dat het combineren van lezen en burgerschap een mooi pleidooi is om niet alleen te lezen op school, maar vooral ook om erover te praten en begeleid vrij lezen in te voeren.

Ook meedoen aan de Lees Mee Club?

Het volgende boek dat wordt gelezen is ‘Jeugdliteratuur en didactiek’ van Iris Kamp, Peter van Duijvenboden en Janneke de Jong- Slagman. Daar verschijnt op 3 juni de nieuwste druk van. Op maandag 24 augustus om 15 uur bespreken we dit boek. Wil jij erbij zijn, neem dan even contact op met Lotte de Ruiter.