Ouder worden? Ons taalbegrip blijft vaak verrassend sterk

Blog Basisvaardigheden

Gepubliceerd op 29 september 2026

Door Marjolein Backer

Het vermogen om een taal te verwerken en begrijpen blijft veel langer behouden dan vaak wordt gedacht. Nieuw onderzoek van Amerikaanse wetenschappers laat zien dat de hersengebieden die betrokken zijn bij taalbegrip opvallend goed blijven functioneren als we ouder worden. De Volkskrant schreef hierover naar aanleiding van het onderzoek dat is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications. Ik vertel je er meer over.

“Waar de meeste ouderen, ook als ze gezond zijn, informatie langzamer gaan verwerken en hun kortetermijngeheugen minder goed wordt, blijft hun begrip van taal op peil en kan die zelfs verbeteren“, blijkt uit het onderzoek. Scans laten zien dat de hersenen van ouderen taal op vrijwel dezelfde manier verwerken als die van jongere mensen. Wel plaatsen de onderzoekers een kanttekening: de studie keek alleen naar taalbegrip. Andere aspecten van taal, zoals spreken en schrijven, zijn niet onderzocht.

Wat kun je hier als bibliotheek mee?

Voor bibliotheken die werken aan taalontwikkeling en basisvaardigheden is dit een interessante en hoopvolle bevinding. Het onderzoek laat zien dat de hersengebieden en -netwerken die betrokken zijn bij het begrijpen van taal relatief goed behouden blijven naarmate mensen ouder worden. Dat is een positieve boodschap voor volwassenen en senioren die soms twijfelen aan hun taalvermogen: ouder worden betekent niet automatisch dat ons taalbegrip achteruitgaat. Die wetenschap kan mensen het vertrouwen geven om te blijven lezen, leren en werken aan hun taalvaardigheid. Bij taaltrajecten en andere leeractiviteiten is het waardevol om uit te gaan van mogelijkheden in plaats van beperkingen, dus onthoud deze informatie zeker in gesprekken met bezoekers.

Goed om te weten: hoe verhoudt dit zich tot PIAAC?

Tegelijkertijd zagen we in PIAAC-II, het internationale onderzoek naar de kernvaardigheden van volwassenen, dat taalvaardigheid gemiddeld afneemt op hogere leeftijd. Een veelgenoemde verklaring hiervoor is de use–it-or-lose–it-hypothese, die stelt dat vaardigheden kunnen afnemen wanneer ze minder vaak worden gebruikt. Op het eerste gezicht lijken de uitkomsten van beide onderzoeken elkaar tegen te spreken, maar ze meten niet hetzelfde. Het recente hersenonderzoek laat zien dat de hersennetwerken die betrokken zijn bij taalbegrip grotendeels behouden blijven op oudere leeftijd, terwijl PIAAC kijkt naar hoe goed mensen taal kunnen gebruiken en toepassen in het dagelijks leven. Mogelijk speelt daarnaast ook het verschil in onderzochte leeftijdsgroepen een rol: PIAAC omvatte ook volwassenen van 66 tot 75 jaar, terwijl het hersenonderzoek zich richtte op een jongere groep ouderen rond de pensioenleeftijd. De bevindingen suggereren daarmee dat een eventuele afname van taalvaardigheid niet alleen samenhangt met veroudering van het brein, maar mogelijk ook met hoe vaak taalvaardigheden in het dagelijks leven worden gebruikt.