-
- ...
- Terugblik Bibliotheekplaza in praktijk 2026
Terugblik Bibliotheekplaza in praktijk 2026
Op Bibliotheekplaza verdiepten we ons in de doelgroep jongeren. Tijdens Bibliotheekplaza in praktijk 2026 bekeken we met een praktische blik hoe we beter kunnen aansluiten bij hun leefwereld en hoe we van de bibliotheek een fijne, veilige plek voor jongeren maken. Kon je er niet bij zijn, of wil je de inzichten nog eens teruglezen? Onze adviseurs doen verslag.
Bekijk onderstaande aftermovie om nog eens terug te blikken. De aftermovie is gemaakt door stagiairs van MaMedia, het interne videoproductie-stagebedrijf van Mediacollege Amsterdam.
De middag werd afgetrapt met de korte film ‘See My Darlings’ van filmmaker Martijn van de Griendt. Hij staat bekend om zijn voorliefde voor jeugdculturen en portretten van jongeren. In de film duikt Martijn in hun leefwereld en vraagt hij 10 jongeren naar hun grootste verslaving, onzekerheid en wens.
Klik op een deelsessie om het verslag te lezen
Keynote Maren Siebert van Bekijk ’t
Maren Siebert, directeur van Bekijk ’t, betrad het podium en sprak over het werken met vmbo-jongeren en hoe zij eigenaarschap kunnen ontwikkelen. Jongerenenergie – vrolijk, intens en soms laag – moet volgens haar niet worden gemanaged, maar gezien als een kracht. Het onderwijssysteem is vaak rigide en niet voor iedereen even dienend. Jongeren, met name op het vmbo, voelen zich regelmatig minder gezien en gehoord. Professionals hebben echter invloed op systemen en kunnen deze samen mét jongeren vormgeven. Daarbij is het belangrijk jongeren ook als experts te erkennen. Ze had het over 5 uitgangspunten:
- Zorg voor connectie Jongeren vinden het belangrijk dat er docenten en begeleiders voor hen staan die hen begrijpen: open, geduldig, grappig en in balans (niet te streng, niet te soft). Herkenning en echte aandacht zijn essentieel.
- Ga uit van hun kracht Doe geen aannames. Jongeren leren graag door te doen. Methoden zoals podcasting en film maken werken goed, omdat jongeren zich serieus en professioneel voelen. Hun eigen cultuur en media zijn net zo waardevol als die van volwassenen.
- Neem jongeren serieus Jongeren ervaren veel plichten en weinig rechten. Ze bewegen zich in een context waarin ze vaak lager gewaardeerd worden. Serieus nemen betekent investeren op de lange termijn, duidelijke verwachtingen scheppen en eerlijke feedback geven.
- Maak ruimte voor plezier Plezier van jongeren wordt vaak gezien als overlast. Morele opvattingen, gender en huidskleur beïnvloeden hoe gedrag wordt beoordeeld. Plezier is een belangrijk en legitiem onderdeel van jong-zijn.
- Ga het doen Stop met eindeloos plannen en kom in actie. Werk met diverse groepen jongeren, voorkom monocultuur, blijf jongeren betrekken en zorg voor toegankelijkheid. Jongeren bepalen mede het programma en worden betaald voor hun inzet. Hiervoor is structureel budget nodig.
Deelsessie Onbegrepen gedrag en jongerenparticipatie door OBA met Paul Mark en Mimount Madani
Bij de start van Mimount Madani gaven medewerkers aan dat de overlast ernstig was. Het ziekteverzuim steeg en na 2 zware incidenten beperkte de OBA vanaf voorjaar 2024 tijdelijk de toegang tot sommige vestigingen: eerst alleen voor leden, later met een leeftijdsgrens voor niet-leden tot 19 jaar. Dit was bedoeld als noodmaatregel en zorgde direct voor meer rust. Jongeren tot 26 jaar kunnen gratis lid worden.
De directie had aanvankelijk onvoldoende zicht op de situatie, mede doordat incidenten nauwelijks werden geregistreerd. Medewerkers voelden zich onvoldoende gesteund en er ontbrak een gezamenlijke definitie van overlast. Daarom zijn diverse maatregelen ingevoerd:
- laagdrempelig meldsysteem voor incidenten
- preventieladder met passende acties per situatie
- zichtbare huisregels in vestigingen
- veiligheid als vast agendapunt in overleggen
- weerbaarheidstrainingen op locatie
- korte stopgesprekken bij grensoverschrijdend gedrag
- anonieme meldlijn voor jongeren
- mentale ondersteuning voor medewerkers
- met politie en gemeente is een Taskforce Veiligheid opgericht, met extra medewerkers voor beleid en uitvoering. De taskforce werkt aan samenwerking, fysieke veiligheid, beveiliging, nazorg, communicatie, trainingen en contact met jongeren.
De OBA benadrukt dat zij jongeren niet wil uitsluiten. De centrale vraag is juist: wat kunnen we wél voor hen doen? Daarom wordt ingezet op programmering die samen met jongeren wordt ontwikkeld, zodat zij zich welkom voelen en mede-eigenaar worden van de bibliotheek als publieke plek.
Deelsessie Zo bereik je jongeren met jouw bibliotheek door Daniek van den Nieuwenhuijzen (Bibliotheek Gooi+) en Manon Beuze (Probiblio)
Jongeren bereiken en binden vraagt om een bewuste en gezamenlijke aanpak. Investeer daarom tijd en middelen in deze belangrijke doelgroep. Werk integraal samen met educatie, marketing & communicatie, collectie en programmering, zodat jongeren op alle fronten worden aangesproken. Sluit aan bij trends en thema’s die leven, maar blijf daarbij authentiek en trouw aan de identiteit van de bibliotheek. Weet waar je voor staat en vertel dat verhaal helder en herkenbaar.
Zet een content creator of een eigen bieb-icoon in om zichtbaar en relevant te zijn voor jongeren. Meng je actief in gesprekken die spelen, online én offline, en draag bij aan thema’s die hen bezighouden. Ontwikkel aanbod samen mét jongeren in plaats van vóór jongeren, zodat het echt aansluit bij hun leefwereld. Neem ook je eigen team mee: informeer collega’s, enthousiasmeer hen en maak hen onderdeel van de beweging.
Speeddates participerende programmering met Bibliotheek ARhus, Bibliotheek Zuid-Kennemerland en Bibliotheek Rotterdam
Tijdens de speeddates konden deelnemers al hun branden vragen stellen aan de aanwezige bibliotheken over participerende programmering. Na 10 minuten konden de deelnemers wisselen van bibliotheek, net zolang dat je elke bibliotheek had gesproken.
- Bibliotheek ARhus In Bibliotheek ARhus wordt veel gedaan met co-creatie door jongeren. Zij zijn de ‘local heroes’ en krijgen de sleutel van het pand om hun ideeën die ze op een project canvas hebben uitgewerkt uit te voeren.
- Bibliotheek Zuid-Kennemerland Aan tafel met Bram Kraefft en deelnemers werd in eerste instantie gesproken over / en gereflecteerd op de keynote van Maren Siebert. Met de tijd die over was werd gesproken over hoe je jongeren volgens Bram gezien en gehoord laat voelen, hoe je in gesprek gaat buiten je eigen organisatie en het werken met rolmodellen (en de suggesties vanuit jongeren serieus nemen. Zijn voorbeeld: willen ze Frenna? Die kun je als bibliotheek niet betalen, maar zoek dan naar een serieus goed alternatief in dezelfde stijl of energie).
- Bibliotheek Rotterdam Aan de tafel bij bibliotheek Rotterdam werd er gesproken over hoe je een artist in residence opstart en wat daarvan de impact is en hoe je dit voor elkaar krijgt.
Deelsessie Speel mee met gamen voor de lijst
Tijdens de sessie Speel mee met gamen voor je lijst van Bibliotheek AanZet en Bibliotheek Weert maakten deelnemers kennis met een manier om leesbevordering te koppelen aan gaming. De workshop werd verzorgd door Joris Fugs en David Timmer. Zij lieten zien hoe narratieve games, net als boeken, verhalen, verbeelding en reflectie stimuleren. De sessie richtte zich op hoe games ingezet kunnen worden binnen Nederlands en zaakvakken en hoe bibliotheken deze kunnen opnemen in hun programmering en collectie.
Deelnemers ervaarden zelf hoe verhalende games werken. Een voorbeeld dat werd besproken is 80 Days, een game met rijke teksten die geschikt is voor vakoverstijgende projecten, al vormt de Engelse taal soms een drempel. Daarnaast hebben Joris en David een docentenhandleiding, een gamelijst en een handleiding voor leesmediaconsulenten gemakt di op aanvraag beschikbaar is.
3 belangrijke learnings uit de sessie zijn:
- Games kunnen een volwaardig alternatief of aanvulling zijn op traditionele leeslijsten.
- Het combineren van verschillende media (boeken, games en films) verrijkt het verhaalbegrip.
- Bibliotheken kunnen inspelen op deze ontwikkeling door bijvoorbeeld gameclubs te organiseren in plaats van leesclubs.
Deelsessie Jongerenparticipatie in de 2 Antwerpse bibliotheken kubus Permeke en Luchtbal
Wat begon als 2 experimenten groeide uit tot een brede aanpak van jongerenparticipatie binnen de Antwerpse bibliotheken kubus Permeke en Luchtbal. Laure Ruts en Bert Roos deelden hun ervaringen met Jongerenbib kubus en jongerenparticipatietraject BLOC MOB.
Hun aanpak combineert praktijk met theorie, zoals de basisbehoeften van jongeren (warmte, wifi, wc, water, welkom) en modellen voor motivatie en participatie. Er staan 3 elementen centraal: plek (de plek in de bibliotheek), peers (jongeren) en programma (vanuit de jongeren).
Hun tips:
- Plek: benut wat er al is en zorg voor draagvlak in je organisatie.
- Peers: wees jezelf, creëer een veilige plek en geef verantwoordelijkheid: zo ontstaat verbinding. Laat partners hierbij je ruimte gebruiken en onthoud: pizza werkt altijd
- Programma: bedenk waarom je jongerenparticipatie wil en of je mandaat heb, wees duidelijk over jouw rol en de rol van de jongeren en evalueer, evalueer, evalueer (jongeren vinden dat ook leuk). Werk hierbij op het ritme van jongeren (soms langzamer en soms sneller dan je wil) en help de jongeren naar inzichten en ervaringen.
De belangrijkste les: begin klein, bouw voort op wat er al is en geef jongeren vertrouwen en eigenaarschap. Succes ontstaat stap voor stap en het begint met één deelnemer!
Je kunt toegang tot de toolkit jongerenparticipatie van de Antwerpse Bibliotheken aanvragen bij Bert Roos.
Deelsessie Schrijf een goed verhaal met AI
Tijdens de sessie Schrijf een goed verhaal met AI van Bibliotheek AanZet stond centraal hoe bibliotheken AI kunnen inzetten om jongeren te bereiken en te ondersteunen bij creatief schrijven. De sessie werd verzorgd door een themamedewerker van de bibliotheek, die liet zien hoe een landelijke campagne, zoals Goed Verhaal, vertaald kan worden naar een aantrekkelijk en relevant aanbod voor jongeren met een werkvorm met AI.
In de sessie kwam naar voren dat een AI-beleid binnen zowel onderwijs als bibliotheken nog volop in ontwikkeling is. Er is vaak nog geen duidelijke visie op welke tools het beste gebruikt kunnen worden, mede door vragen rondom privacy en duurzaamheid. Tegelijkertijd gebruiken jongeren AI al intensief in hun dagelijks leven. Daarom is het belangrijk om hen te begeleiden in het bewust en kritisch inzetten van AI, bijvoorbeeld als sparringpartner bij het schrijven van verhalen.
3 belangrijke learnings uit de sessie zijn:
- Begin met een gesprek over welke AI-tools je inzet en waarom, met aandacht voor ethische keuzes.
- Gebruik AI als hulpmiddel om creativiteit te stimuleren, niet om het denkproces over te nemen.
- Sluit aan bij de belevingswereld van jongeren door actuele technologie te integreren in lees- en schrijfactiviteiten.
Beleving Bekijk jouw bibliotheek door de ogen van jongeren
In de ruimte staan zeven gekleurde, gesloten deuren. Deelnemers worden uitgenodigd om een kijkje te nemen in 7 jongerenlevens. Achter elke deur schuilt een quote uit gesprekken uit de podcastserie Let Us Cook; persoonlijke uitspraken die een inkijk geven in wat jongeren bezighoudt.
Elke quote staat symbool voor een groter maatschappelijk thema: vrijheid en verwachtingen, erbij horen of anders zijn, online zichtbaar maar offline onzeker, toekomstkansen en toekomststress, meedoen of afhaken, geluk en tegenslag, en gezien worden of juist over het hoofd worden gezien.
De experience nodigt bezoekers uit om verder te kijken dan aannames en zich te verplaatsen in de leefwereld van jongeren. Tegelijkertijd worden zij uitgedaagd om na te denken over hun eigen praktijk: hoe kan de bibliotheek deze jongeren ondersteunen en toerusten? Deelnemers vullen per thema in welke rol hun bibliotheek kan spelen via collectie, programmering, inrichting van de ruimte en jongerenparticipatie. Zo ontstaat een interactieve verkenning van hoe de bibliotheek relevant en betekenisvol kan zijn voor jongeren van nu.
Speeddates rondom leesclubs, digitale inclusie en talentontwikkeling
Ook tijdens de tweede deelsessieronde waren er speeddates. Dit keer rondom het thema leesclubs, digitale inclusie en talentontwikkeling. Bibliotheek Gouda, Bibliotheek Aan den IJssel en Bibliotheek Veenendaal waren onderdeel van de speeddates.
- Bibliotheek Gouda In Bibliotheek Gouda zijn ze begonnen met het Storyseekers een boekenclub voor jongeren. De jongeren lezen boeken in eenzelfde thema. Ze zijn hiermee begonnen zonder uren en budget, maar door het succes komen jongeren nu steeds meer op de kaart in de bibliotheek
- Bibliotheek Aan den IJssel Aan de tafel van Bibliotheek aan den IJssel werd gesproken over The Culture als kennissysteem en hoe je samen met een jongerencoach kan werken aan laaggeletterdheid door betekenis maken, creëren, leren en verbinden.
- Bibliotheek Veenendaal Bij Bibliotheek Veenendaal is er een onderzoek gedaan naar digitale inclusie onder jongeren. Zo bleek bijvoorbeeld uit het onderzoek dat ze alleen komen als hun hulpvraag nu urgent is. Aan tafel werden de uitkomsten besproken en gezocht naar de betekenis voor het betrekken van jongeren.
Deelsessie Zo krijg je jongeren aan het lezen door Will-Limba Moleka
Tijdens de sessie Zo krijg je jongeren aan het lezen door Will-Limba Moleka stond zijn persoonlijke verhaal centraal. Als geboren verhalenverteller uit Antwerpen vertelde hij hoe hij zich ontwikkelde tot lezer, schrijver en illustrator, en welke belangrijke rol de bibliotheek daarin speelde. De sessie liet zien hoe de bibliotheek een plek is waar jongeren lezen zien gebeuren en daardoor zelf gemotiveerd raken. Met zijn werk en projecten zet hij zich in om jongeren opnieuw enthousiast te maken voor boeken en bij te dragen aan een inclusievere jeugdliteratuur.
Will benadrukte dat herkenning in personages essentieel is om jongeren te laten lezen. Hij wil leeswerelden creëren waarin iedereen zich kan terugvinden. Daarnaast gebruikt hij lezen als middel voor sociale reflectie, autonomie en het versterken van competenties. Ook lichtte hij zijn aanpak toe met de leescirkel en de leesdriehoek, waarin leesmotivatie, leesgedrag en leesvaardigheid samenkomen.
3 belangrijke leerpunten uit de sessie zijn:
- Jongeren gaan meer lezen als zij zichzelf herkennen in verhalen en personages.
- De bibliotheek speelt een cruciale rol als inspirerende leesomgeving en voorbeeldplek.
- Lezen draagt bij aan persoonlijke ontwikkeling, zoals zelfreflectie en zelfstandigheid.
Speeddates Frisse blikken
Tijdens de laatste deelsessieronde waren er speeddates rondom het thema Frisse blikken. Bibliotheek Hilversum, Bibliotheek Amstelland en JINC mochten met deelnemers in gesprek.
- Bibliotheek Hilversum Bij Bibliotheek Hilversum werken ze samen met jongeren. Het zijn vrijwilliger in de bibliotheek vanuit de opleiding pedagogisch professional bijvoorbeeld. Het gaat om de wisselwerking: zij helpen jou, maar help hun ook als ze daar om vragen.
- Bibliotheek Amstelland In de Bibliotheek Amstelland zijn er jongeren die werken in de front office. Het gesprek ging over intergenerationele verschillen, de werkzaamheden en de werving.
- JINC JINC liet zien wat voor een mooie leerlijnen zij hadden om gelijke kansen voor jongeren te promoten van het taaltripproject tot bliksemstages voor jongeren.
Afsluiting door Tyler Koudijzer
Woordkunstenaar Tyler Koudijzer nam ons mee in een wrap-up van de dag en schreef een mooie afsluitende spoken word. Klik hieronder om de spoken word te lezen.
Na de heerlijke lunch begonnen we
in dit prachtige museum met uitzicht op Amsterdam, maar met het oog op de jongeren.
Hier ondervonden we,
in de praktijk,
wat je bereikt
wanneer we een proactief netwerk vormen.
Want om jongeren te bereiken, moeten we ons blijven afvragen of wij de jongeren kunnen horen.
Zijn we nog jong genoeg om te genieten van de dingen waarmee we later zullen stoppen?
Hebben wij dezelfde wensen?
Dezelfde verslavingen of onzekerheden?
Om ze kansen te bieden, moeten we met ze mee kunnen leven.
Even geen oordeel geven.
In dit rigide systeem,
dat mij in ieder geval niet begreep.
Even een luisterend oor meegeven.
Dit is meer dan een doelgroep.
De jongeren zijn ons kompas.
Onze spiegel.
Ons morgen,
ons vandaag.
Hun perspectief is een reflectie
van hoe wij hen horen
en in welke vormen
dat ons uitdaagt.
Om hun kracht te erkennen,
moeten wij ze herkennen,
vooral als dat bij ons niet zo is gegaan.
Die kettingen kunnen we hier breken.
De tijd nemen om te luisteren
in plaats van horen om te verstaan.
Ik bedoel, waar waren de jongeren vandaag?
We focussen op innovatie door
co-creatie,
met lokale helden,
educatie door talige spellen,
terwijl we tijd, ruimte en beleid samen hacken.
Dat betekent ook plezier en lol maken.
Ons blikveld laten rondraaien,
zoals de man voorbarig deed bij het waterfront op zijn rolschaatsen.
We hoorden van alles:
Ik heb gehoord dat Heerlen de meest criminele stad is!
En dat Dungeons en Dragons nog relevant is.
Dat de presentatie van Antwerpse bibliotheken zo strak is.
Dat dat reden voor geklap is.
En dat er voor rebelse storyseekers nog onderdak is.
Gelukkig, want tegenwoordig kan je verhalen aan chat vragen.
Bijzondere en impromptu stuur de AI.
We maakten verhalen over een zeppelin die affikte door pure magie.
Over teleporterende egels met gekleurde stekels en kettingzagen.
Over liefde tussen robots, genoemd als robotiek, dat we menselijk maakten.
Mogen we AI inzetten?
De vraag over AI deed me denken aan het internet of mobiele telefoons in de jaren tweeduizend.
Nu zijn het steunpilaren in onze samenleving.
Technologie staat in beweging.
Ook al zijn we het er niet mee eens, wij moeten weten waarvoor je het kan gebruiken.
Als we nu niet meegaan, zal de toekomst ons voorbij suizen
en sluiten wij onszelf buiten.
We zoeken naar frisse blikken in ons midden
voor veilige vestigingen
die verder willen.
Want we zien de bui al hangen, dus vandaar de bliksemstages.
Trips van talen,
maar daarvan kan de impact na één flits bedaren.
Voor meer geluid moeten we samen ritme maken.
Eigenaarschap.
De cultuur van binnenin bewaken.
Want de cultuur inzetten om verbinding te maken, kan goed lijken.
Ik hoop dat in de reis om de doelgroep te bereiken
de kern van de cultuur niet zal verdwijnen
in marketingdoeleinden.
Want dit is niet alleen een doelgroep.
De jongeren zijn ons kompas.
Onze spiegel.
Ons morgen,
ons vandaag.
Onze brug
van plek tot programma,
van mens die een plan maakt
naar een stem die met de stad praat.
Proactief vanuit Probiblio,
hier bij Bibliotheekplaza.
Deze spoken word mag uitsluitend worden gebruikt voor Bibliotheekplaza in praktijk.
Heb je vragen?
Geert-Jan Davelaar
Expertises
Artikelen van Geert-Jan
Lotte de Ruiter
Expertises
Artikelen van Lotte
