Aan de slag met de kerndoelen digitale geletterdheid

Wat zijn de kerndoelen digitale geletterdheid?

Kerndoelen beschrijven wat leerlingen minimaal moeten leren. Voor digitale geletterdheid bestond er al langer een kader, de bekende cirkel met 4 kwadranten (praktische ICT-vaardigheden, informatievaardigheden, computational thinking en mediawijsheid), maar dat had geen wettelijke status. Scholen waren dus niet verplicht er iets mee te doen. Dat verandert nu.

De nieuwe kerndoelen zijn opgebouwd uit 3 domeinen:

1. Praktische kennis en vaardigheden: de leerling zet digitale technologie en digitale media in. Denk aan het functioneel gebruiken van digitale systemen, doelgericht navigeren in het informatielandschap en het verkennen van data en AI.
2. Ontwerpen en maken: de leerling creëert digitale producten. Hier gaat het om creatief denken en handelen, van het maken van digitale producten tot programmeren met computationele denkstrategieën.
3. De gedigitaliseerde wereld: de leerling participeert in de gedigitaliseerde wereld. Leerlingen leren veilig omgaan met systemen, data en privacy, maken weloverwogen keuzes en onderzoeken hoe technologie en samenleving elkaar beïnvloeden.

Elk domein bestaat uit een kerndoel met een aantal onderdelen, door SLO ‘doelzinnen’ genoemd. De inhoud van de vertrouwde 4 kwadranten komt daarin terug, maar dan geordend, verplicht en met een duidelijke opbouw van po naar vo. Bekijk hier de definitieve concept kerndoelen Digitale Geletterdheid.

Waarom zijn ze belangrijk voor de bibliotheek?

In het bibliotheekconvenant is vastgelegd dat de bibliotheek een taak heeft op het gebied van digitale geletterdheid. Maar digitale geletterdheid is een breed begrip dat je op veel manieren kunt invullen. De kerndoelen geven daar nu richting aan: ze maken concreet wat scholen de komende jaren moeten oppakken, en dus ook waar zij hulp bij kunnen gebruiken.

Vanuit Probiblio zien we vooral in het domein ‘de gedigitaliseerde wereld’ een natuurlijk aanknopingspunt voor bibliotheken. Het draait daar om het ontwikkelen en verstevigen van een kritische houding bij leerlingen, en dat sluit naadloos aan bij wat bibliotheken al doen rond mediawijsheid en informatievaardigheden. Maar ook de andere domeinen bieden kansen: heb je bijvoorbeeld een maakplaats, dan ligt ‘ontwerpen en maken’ voor de hand.

Belangrijk om te beseffen: het is niet de taak van de bibliotheek om een compleet programma op alle kerndoelen aan te bieden. De waarde van de kerndoelen zit niet in méér aanbod, maar in betere aansluiting. Door vanuit de kerndoelen te communiceren spreek je de taal van de school en kun je precies laten zien waar jouw aanbod bij hun opdracht aansluit.

Wat betekent dat in de praktijk?

De eerste stap is je eigen aanbod naast de kerndoelen leggen. Welke activiteiten die je nu al doet, dragen bij aan een van de drie domeinen? Vaak blijkt dat meer te zijn dan je denkt: een les over nepnieuws, een workshop programmeren of een gesprek over online gedrag past allemaal ergens in het raamwerk. Door dat expliciet te benoemen, wordt je aanbod voor scholen direct herkenbaar en relevant.

De kerndoelen richten zich op leerlingen, maar leerlingen groeien niet alleen op school digitaal op. Juist daar kan de bibliotheek iets toevoegen wat de school lastig zelf kan organiseren: ouders meenemen. Denk aan workshops over digitale media voor ouders, zodat zij op de hoogte blijven van de digitale wereld waarin hun kinderen opgroeien en aanknopingspunten krijgen om er thuis het gesprek over te voeren. Zo versterkt de bibliotheek precies de omgeving rond de leerling waar de kerndoelen zelf niet komen. En eenzelfde aanpak kan ook waardevol zijn voor docenten, die zich net als ouders vaak onzeker voelen over dit onderwerp.

Welke vaardigheden heb je daarvoor nodig?

Aan de slag gaan met de kerndoelen vraagt ook iets van jezelf. Wat moet jij leren of ontwikkelen om je zelfverzekerd te voelen in dit onderwerp? Denk aan leerdoelen als ‘het gesprek met de school aangaan’, ‘meer leren over AI’ of ‘collega’s meekrijgen’.

Een handige manier om zo’n leerdoel behapbaar te maken is de skills tree (vaardighedenboom): je splitst je leerdoel op in kleine stappen die samen naar het einddoel leiden. Neem ‘het gesprek met de school aangaan’. Je eerste stap is misschien informatie zoeken over gesprekstechnieken. Daarna oefen je twee keer met een collega, vervolgens ga je een keer mee met iemand die zulke gesprekken vaker voert, en pas daarna plan je zelf een gesprek in met de school. Door klein te beginnen wordt een groot leerdoel opeens een stuk haalbaarder.

Zelf aan de slag

Klaar om met de kerndoelen digitale geletterdheid aan de slag te gaan? Bij Probiblio hebben we een werkboek gemaakt zodat jij de vertaalslag kan maken van kerndoelen naar aanbod in jouw bibliotheek. Download hieronder het boekje met alle werkvormen en doorloop ze met je team. Of neem contact op met Erik Reuvers of een van onze andere adviseurs, dan pakken we het samen op.