Verrast door je eigen programmering – stille leesactie een succes

Gevaarlijke/verboden boeken

Samen bezochten Thilini en Enzo eind november ‘25 in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam de lancering van het magazine Doe Iets over activisme en de bibliotheek gevolgd door vertoning van The Librarians. De documentaire over de kracht van bibliothecarissen in de Verenigde Staten onder de toenemende druk van censuur en boekverboden en het belang van bibliotheken wereldwijd in de vrije toegang tot informatie. Getriggerd door de op handen zijnde tentoonstelling ‘Gevaarlijke Boeken’ in Teylers Museum Haarlem, over de eeuwenlange censuur door kerk en staat op wetenschappelijke publicaties in combinatie met de actualiteit van boekverbanningen in het algemeen.

Sinds de tour van de Triceratops vanuit Naturalis werken Teylers museum en de bibliotheek samen in programmering. “We waren tot elkaar veroordeeld en onze directies werkten aan het versterken van de samenwerking met partners in de stad. Na die intensieve samenwerking zijn we blijven dat blijven doen en door het jaar heen zoeken we naar manieren om elkaar aan te vullen in relevantie en publieksbereik. Negen van de tien keer lukt het ons verbinding te maken door thema’s waar we aan werken. Zo had Teylers opeens een geweldige boekenhoek over dinosauriërs en opende dat deuren naar een arsenaal aan kinderboekenschrijvers waarmee tot dan toe weinig contact was.” De kennis van Thilini op het gebied van jeugdliteratuur en programmering werkt daarbij als katalysator.

Enzo: “Op een thema als ‘Gevaarlijke boeken’ komen in eerste instantie niet veel mensen af, maar door een programmalijn met wetenschappers verbreden we ons publiek. Voor het vergaren en delen van kennis vermengen de publieken van museum, bibliotheek en boekhandel zich met elkaar.”

“Het zorgt voor een frisse wind in mijn programmering,” zegt Thilini, “vanuit Team Programmering mixen we nu bijvoorbeeld Minecraft activiteiten en rondleidingen voor taalcursisten met programma’s in de musea.”

Met Marjoleine Molenaar, collega van Bibliotheek Rotterdam en schrijfster van het boek Verboden boeken heeft Teylers Museum een programma neergezet en ook de podcast Gevaarlijke boeken gemaakt. Hierin spreekt maakster Dide Vonk met Marjoleine en met Pim Lammers, die kinderboeken schrijft met queer personages, Teylers conservator Eulàlia Gassó Miracle en Teylers hoogleraar Frans van Lunteren over het belang en de bedreigingen van vrijheid van informatie.

Zoeken naar vorm en inhoud

Thilini: “Het was wel een zoektocht om gezamenlijk te programmeren rond Gevaarlijke / Verboden boeken. We zijn gestimuleerd door De Week van het Verboden Boek die afgelopen september voor het eerst in Nederland plaatsvond en de lezersmars als onderdeel van het ILFU Festival in Utrecht. We willen meer publiek betrekken, inspelen op actualiteit en urgentie laten voelen en zien: dit gebeurde er TOEN, en… NU? Maar een protestmars, is dat iets dat past in Haarlem? Ons publiek is over het algemeen niet zo barricadebereid… En ook als bibliotheek zijn we zoekende naar hoe we ons daartoe verhouden. Boekhandels kennen het werkgebied en de lezers ook goed en daarom hebben we de samenwerking gezocht. In november en december begonnen we met appjes en chatten en bellen tot we samen rond een echte tafel zaten en we in een constructieve sessie uitkwamen op een goede vorm: geen lezersmars maar een ‘stille leesactie’ met het door de boekhandel aangedragen motto ‘Ik bepaal zelf wel wat ik lees’.

Collega Mike Warners heeft een kort lijntje met de gemeente en door van ‘lezersmanifestatie’ naar ‘een openbare activiteit op straat’ te bewegen zie je dat semantiek belangrijk is in het regelen van een vergunning. De vraag was ‘wat is het nou echt’ en uiteindelijk vonden ze het een sympathiek idee en was de Stille Leesactie een feit.”

“In mijn beleving bruiste het!”

Enzo: “100 stille lezers van alle leeftijden verzamelden zich op het afgesproken moment met en zonder stoeltjes nagenoeg zwijgend op zondag 12 april op de Botermarkt. Meubilair van Kringloopwarenhuis Snuffelmug maakte de plek opvallend en uitnodigend. Na een korte inleiding en afsluiting door Mike – tevens spoken word artiest – van de bibliotheek liet het publiek zien dat niemand zich liet zeggen wat ze wel of niet zouden moeten lezen. Een stille viering van de vrijheid van lezen door een publieksgroep die je misschien wel het ‘stille midden’ zou kunnen noemen.

In een route door de stad met Verboden Boeken-etalages en -exposities bij de twee boekhandels en lezingen in het gebouw van de KHMW, de Koninklijke Hollandse Maatschappij der Wetenschappen, kon publiek verder wakker worden gekust over het thema. In mijn beleving bruiste het!”

Thilini: “In de prachtige voormalige gevangenis De Koepel met o.a. filmzaal en restaurant, een hele fijne samenwerkingspartner, woonden daarna nog eens 100 mensen, waaronder docenten en lees coördinatoren, de vertoning en nabespreking van The Librarians bij. Als je voor het eerst zoiets nieuws programmeert loopt dat niet zonder hobbels, zoals het regelen van de rechten voor de vertoning en de ondertiteling van de film; uiteindelijk had Jasper Poortvliet van Probiblio de juiste informatie. We willen nog wel even zeggen dat Probiblio voor ons de aanjager van dit soort acties is, qua informatievoorziening, inspiratie en agendering.

Ervoor en erna is het belangrijk als partners met elkaar in gesprek te blijven en vanuit de eigen krachten het event te positioneren met communicatiekanalen en doelgroepen. Je doet het allemaal voor het eerst en goed naar elkaar luisteren is essentieel. We zijn verrast door onze eigen programmering, dat is toch een leuke opsteker voor de toekomst!”

Op stapel voor verder samenwerkingen staan nu Museumnacht Kids en een Verhalenfestival met verschillende partners in de stad (we zoeken nog een leuke titel!) ‘.