Jaarverslag 2025

In het voorjaar van 2025 reisde een groep van 25 bibliotheekprofessionals, schoolleiders en intern begeleiders op uitnodiging van Probiblio naar Lissabon. Om ter plekke te leren van de Portugese aanpak van leesbevordering en de samenwerking tussen school en bibliotheek. Tijdens het programma bezochten de deelnemers 3 clusterscholen (4–18 jaar) en de oudste bibliotheek van Lissabon.

Een belangrijk inzicht was de vanzelfsprekendheid van lezen in het Portugese onderwijs. Op iedere school vervult een teacher librarian een structurele sleutelrol: een vaste professional die onderwijs en bibliotheek verbindt en leesbevordering integreert in het dagelijks schoolleven. Dit bevestigde voor de deelnemers hoe essentieel structurele samenwerking is om de Bibliotheek op school duurzaam te implementeren.

De inspiratie vertaalde zich direct naar concrete plannen. 4 speerpunten kwamen nadrukkelijk naar voren: leesbevordering koppelen aan kwaliteitsbeleid, bibliotheekmedewerkers structureel in het schoolteam, meer samenwerking tussen scholen onderling en leesclubs voor leerlingen én leraren. Ook ontstond het voornemen om leescoördinatoren meer tijd te geven en scholen te koppelen zodat ervaren coördinatoren starters kunnen begeleiden.

De meerwaarde van een internationale reis wordt door deelnemers sterk onderschreven. Gerdien Drop, leerkracht en leescoördinator op de Ravense Poort, vertelde enthousiast: “We kwamen niet alleen terug met ideeën, maar met concrete afspraken. Dat maakt dat je niet blijft hangen in ‘wat leuk daar’, maar meteen kijkt: wat doen wij morgen anders?”

De deelnemers realiseerden zich hoe vaak in Nederland lezen wordt gezien als verplichting. In Portugal straalde iedereen uit dat lezen belangrijk is. Dat gevoel van trots inspireerde de deelnemers om ook binnen hun eigen samenwerking tussen school en bibliotheek sterker te bouwen aan een gedeelde leescultuur.

Bianca de Lange, directeur van basisschool Ravense Poort in Hellevoetsluis: “Wat ik meeneem is dat lezen niet alleen gaat om mooie collecties of nieuwe materialen. Het gaat om de houding, de passie. Als leraren trots zijn op lezen en dat uitstralen, voelen kinderen dat direct.”

• Over de studiereis is een podcast gemaakt door DE BIEB IS MEER. Beluister hier de podcast!
• Meer weten? Lees hier: Samen leren in Lissabon: onderwijs en bibliotheek op studiereis of neem contact op met Dia Wesseling.

Eind 2025 bracht Probiblio specialisten educatie en basisvaardigheden samen om kennis, ervaringen en inspiratie te delen rond ‘gezinsgericht werken’. Centraal stond de vraag hoe bibliotheken – in nauwe samenwerking met lokale partners – gezinnen kunnen ondersteunen en zo de cyclus van laaggeletterdheid duurzaam kunnen doorbreken. Wanneer niet het individuele kind of een losse activiteit, maar het héle gezin centraal staat, ontstaat ruimte voor blijvende verandering en grotere kansen voor volgende generaties.

Tijdens de bijeenkomst gaf SCHUNCK Bibliotheek (Heerlen) een indringend inkijkje in hun aanpak met de documentaire Uit je schulp. De persoonlijke verhalen maakten zichtbaar wat beperkte taalvaardigheid betekent in het dagelijks leven en hoeveel impact het heeft wanneer ouders en kinderen samen worden ondersteund. De aanpak onderstreept het belang van werken vanuit de vraag achter de vraag en van het aansluiten bij de leefwereld van gezinnen.

De gedeelde praktijkvoorbeelden lieten zien dat succes vraagt om een lange adem, actieve netwerksamenwerking en het zichtbaar maken van resultaten richting partners en gemeenten. Tegelijkertijd werd duidelijk dat de bibliotheek hierin een stevige en herkenbare rol heeft als expert in leesbevordering en taalontwikkeling, maar hier ook wel bekendheid aan moet geven. Laat zien welke expertise je in huis hebt, vertel je verhaal!

Adviseur educatie Dalila Bakir: “In 2026 verbreden we onze focus van de cyclus van lage taalvaardigheid naar die van lage basisvaardigheden. Dat houdt in dat we laaggeletterdheid niet meer zien als een geïsoleerd probleem. Mensen (ouders) die moeite hebben met lezen, kunnen ook moeite hebben met gecijferdheid of digitale vaardigheden. In 2026 geven we dan ook meer aandacht aan het thema gecijferdheid.”

Sardes onderzoekt in 2026 deze cyclus van lage basisvaardigheden voor Probiblio. Dalila: “Wij willen de onderzoeksresultaten gebruiken om bibliotheken handvatten te bieden voor samenwerkingen met partners die iets te maken hebben met de eerste 1000 dagen van een kind. Zo bouwen we samen aan een toekomst waarin ieder kind vanaf het allereerste begin de kans krijgt om op te groeien in een taalrijke omgeving.”

• Lees meer over de gezinsaanpak
• Meer weten? Neem contact op met Dalila Bakir.

Educatiespecialisten van 8 bibliotheken werkten in 2025 samen met Probiblio aan het project Effectieve schaalvergroting de Bibliotheek op school primair onderwijs. In dit traject stond de vraag centraal hoe de aanpak van de Bibliotheek op school duurzaam kan worden uitgebreid, met behoud van kwaliteit en met een stevige lokale inbedding. Door kennis te bundelen en ervaringen uit te wisselen, ontwikkelden de deelnemers een gezamenlijke taal, praktische handvatten en strategische keuzes voor verdere groei in hun eigen bibliotheek, met ieder hun eigen uitdagingen.

Tijdens een reeks bijeenkomsten stonden thema’s centraal zoals organisatie en governance, samenwerking met schoolbesturen, financiering, rol- en taakverdeling, monitoring van impact en het borgen van kwaliteit bij opschaling. De opbrengsten van elke sessie zijn vastgelegd in documenten met inzichten, praktijkvoorbeelden en actiepunten.

Het traject bood de educatiespecialisten ruimte voor zowel verdieping als onderlinge uitwisseling: wat werkt in de praktijk, waar loop je tegenaan en welke randvoorwaarden zijn nodig om de volgende stap te zetten? Door successen en dilemma’s te delen, ontstond een lerend netwerk waarin deelnemers elkaar versterkten en versnelling konden aanbrengen in hun lokale aanpak.

De deelnemers willen elkaar blijven zien en hebben voorgesteld om 2 keer per jaar op werkbezoek te gaan bij één van hun bibliotheekorganisatie en daarbij ook een actueel onderwerp te bespreken.

Daarnaast hebben 5 andere bibliotheken inmiddels aangegeven dat zij interesse hebben in dit project. In het najaar van 2026 starten we met een tweede groep bibliotheken aan de duurzame uitbreiding van hun Bibliotheek op school.

Aan het project namen de volgende bibliotheken deel: Openbare Bibliotheek Amsterdam, Bibliotheek Rotterdam, Cpunt Bibliotheek, Bibliotheek Zuid-Hollandse Eilanden, Bibliotheek Bollenstreek, Bibliotheek Krimpenerwaard, Bibliotheek Zoetermeer en Westfriese bibliotheken.

• Meer weten? Neem contact op met Dia Wesseling.

In het najaar van 2025 organiseerde Probiblio de inspiratiedag Tussen boeken en burgers: de bibliotheek en burgerschap in de Chocoladefabriek in Gouda. Deze dag bracht educatiespecialisten en programmamakers samen om te verkennen hoe bibliotheken concreet invulling kunnen geven aan hun rol in het versterken van democratie en (digitaal) burgerschap. Centraal stond de verbinding tussen programmering, basisvaardigheden en maatschappelijke opgaven.

Adviseur educatie Sanne van ’t Slot vertelt: “In het afgelopen jaar zagen we digitaal burgerschap steeds groter worden in de bibliotheken in ons werkgebied. Dat wil niet alleen zeggen dat steeds meer bibliotheken met het onderwerp aan de slag gaan. Maar ook dat het op steeds meer plekken in de bibliotheek als onderwerp omhoog komt. Bijvoorbeeld in de Maakplaats waar volwassenen uitgenodigd worden om zich te verdiepen in nieuwe technologie en in de keuze voor thema’s tijdens debatavonden of andere bijeenkomsten. Of bijvoorbeeld tijdens de digicafé’s die gaan over online veiligheid. Onze samenleving speelt zich zowel online als offline af en die twee kun je niet meer los van elkaar zien. In de programmering van bibliotheken rond digitaal burgerschap zie je dat mooi terug.”

De inspiratiedag bood ruimte voor ontmoeting, gezamenlijke visievorming en het uitwisselen van praktijkervaringen. Ook kwamen praktische vaardigheden aan bod, zoals het voeren van gesprekken bij gevoelige situaties, het toegankelijk maken van programmering door duidelijke taal en het verkennen van de invloed van data in de fysieke leefomgeving. De dag werd afgesloten met een interactieve simulatie van een burgerberaad, waarmee deelnemers ervoeren hoe de bibliotheek een rol kan spelen als plek voor democratische participatie.

Sanne: “We lanceerden de visieworkshop Rond de tafel om binnen de bibliotheek een start te maken met een gedeelde visie op burgerschap. De reacties waren direct enthousiast. Sinds de lancering hebben we bij Bibliotheek De Groene Venen, Bibliotheek Den Haag, Kopgroep Bibliotheken en Westfriese Bibliotheken de workshop mogen geven. Bij 2 bibliotheken staat de workshop op de planning en met 4 andere bibliotheken hebben we nu contact over het organiseren ervan.”

• Lees meer: Terugblik op de inspiratiedag ‘Tussen boeken en burgers: de bibliotheek en burgerschap’
• Meer weten? Neem contact op met Sanne van ’t Slot.

Samen met Bibliotheek De Groene Venen organiseerde Probiblio in 2025 een workshop en een summerschool over digitaal nalatenschap. De aanleiding was een vraag die steeds vaker speelt: wat gebeurt er met iemands online leven na overlijden en hoe kunnen nabestaanden daarmee omgaan? Van foto’s en sociale media-accounts tot e-mail en online abonnementen – digitale gegevens zijn voor veel mensen waardevol, maar ook complex om te beheren én te beëindigen.

Adviseur educatie Aniek van Son: “Tijdens de bijeenkomsten gingen deelnemers in gesprek over de betekenis en urgentie van digitaal nalatenschap en over de rol die de bibliotheek hierin kan vervullen. Tijdens een training en een online summerschool verkenden we wat het onderwerp inhoudt, waarom het belangrijk is om er aandacht aan te besteden en hoe je het op een toegankelijke en respectvolle manier bespreekbaar maakt. Ook werd er gekeken naar praktische aanknopingspunten voor programmering en dienstverlening.”

Steeds meer bibliotheken besteden aandacht aan het thema. Zo organiseerden onder andere Bibliotheek Kennemerwaard, Bibliotheek Heiloo, Bibliotheek Rotterdam, Bibliotheek Hoeksche Waard en Bibliotheek Gouda bijeenkomsten, presentaties en workshops waarin deelnemers praktische handvatten krijgen om hun digitale zaken goed te regelen voor hun nabestaanden.

• Lees meer: Digitaal burgerschap: weten voor wie je het doet, doelgroepen in beeld
• Meer weten? Neem contact op met Aniek van Son.

In 2025 lanceerde Probiblio een e-learning om bibliotheekmedewerkers te ondersteunen bij de snel veranderende digitale wereld: BiebBoost! Door gebruik te maken van actuele onderwerpen, herkenbare praktijkvoorbeelden en een laagdrempelige opzet, biedt BiebBoost wat de bibliotheekmedewerker van nu nodig heeft om aan de slag te gaan met digitale ontwikkelingen in het werk.

Adviseur educatie Aniek van Son: “De bibliotheek verandert razendsnel. Steeds meer bezoekers komen met vragen over AI, online veiligheid of sociale media. Daarom hebben we BiebBoost – Digitaal verder ontwikkeld. Het zijn 8 korte en toegankelijke modules waarin medewerkers kunnen ontdekken hoe technologie, media en innovatie samenkomen in de dagelijkse praktijk én die van de bibliotheekbezoekers.”

Met behulp van de modules worden vaardigheden van medewerkers versterkt:

• Kennismaken met digitale toepassingen én ermee leren werken.
• Hoe digitale klantvragen te beantwoorden, zoals programma’s die de bibliotheek digitaal aanbiedt (cursussen, of oefenen voor je theorie-examen van je rijbewijs).
• De ontwikkeling van een open en nieuwsgierige houding ten opzichte van technologische vernieuwing.
• Kansen zien en risico’s inschatten.
• Zelfverzekerdheid in de rol van bibliotheekprofessional in een digitale wereld.

Aniek: “Dat de e-learning vaardigheden versterkt, blijkt uit de in-company training van BiebBoost bij Bibliotheek Amstelland. De marketeer daar werkte al veel met Copilot, met uitgebreide prompts en agents, gemaakt voor het vele schrijfwerk dat ze moet doen. Tijdens de bijeenkomst vertelde ze hoe ze die agents heeft gebouwd, hoe je een goed prompt schrijft en maakten ze een voorbeeldtekst gemaakt met de agent. Dit zorgde voor veel interactie en enthousiaste reacties. De marketeer vond haar skills wel meevallen, maar een andere deelnemer zei terecht ‘in het land der blinden is eenoog koning’.”

• Volg zelf de e-learning op Bibliotheekcampus.nl
• Meer weten? Neem contact op met Aniek van Son.

Probiblio gaf in 2025 ruimte aan een actueel gesprek: wat betekent activisme in en rond de bibliotheek? Met het eenmalige magazine Doe iets dat op 28 november 2025 gelanceerd werd tijdens een evenement in Pakhuis de Zwijger, brachten we inspirerende verhalen en perspectieven samen om bibliotheekorganisaties te helpen hun maatschappelijke rol te verkennen. Het magazine biedt interviews uit binnen- en buitenland, praktijkvoorbeelden en artikelen over meerstemmigheid en het innemen van positie, altijd met oog voor de context waarin bibliotheken werken.

Alle bibliotheekorganisaties in Nederland én de bibliotheken in het Caribische deel van Nederland ontvingen 2 fysieke exemplaren, bedoeld om het gesprek intern op gang te brengen: welke waarden dragen we uit in de publieke ruimte, en hoe doen we dat zorgvuldig en professioneel? Naast de papieren uitgave zijn de afzonderlijke artikelen ook online beschikbaar, zodat bibliotheken onderdelen kunnen gebruiken om er met hun teams over in gesprek te gaan.

Bibliotheek Waterland is naar aanleiding van het magazine aan de slag met de democratische code met de gehele organisatie. Ze vertonen in 2026 ook de veelbesproken film The Librarians.

• Meer weten? Neem contact op met Jasper Poortvliet.

Eind 2025 ontmoetten leidinggevenden van de publieke dienstverlening van bijna 20 bibliotheken elkaar voor de eerste netwerkbijeenkomst die Probiblio voor deze doelgroep organiseerde. Het programma bood de deelnemers de ruimte om even afstand nemen van de dagelijkse praktijk, nieuwe energie op te doen en met collega’s uit andere bibliotheken in gesprek te gaan over actuele vraagstukken in het vak.

Het programma startte met een praktijkvoorbeeld van de floorwalkers in Bibliotheek Rotterdam, die actief het gesprek aangaan met jongeren op de vloer. “Jongeren zijn niet eng!” was een van de conclusies. Daarna volgde een verdiepend panelgesprek tussen een aantal leidinggevenden en de zaal. Hierbij werd heel duidelijk uitgesproken hoe trots iedereen is op de medewerkers uit de publieke dienstverlening.

Ook stond het leren van en met elkaar centraal tijdens intervisie en ontmoetingen met verschillende adviseurs van Probiblio. Om even te ontspannen waren er Tai Chi workshops en de bijeenkomst werd afgesloten met een sessie over de Democratische Code.

De netwerkdag maakte zichtbaar hoe groot de beweging is binnen de publieke dienstverlening en hoe groot de behoefte is om met elkaar ervaringen te delen en kennis en expertise uit te wisselen. Bij Probiblio gaan we de dienstverlening integraal en afgestemd op deze doelgroep aanbieden.

Voorafgaand aan de netwerkdag zijn er interviews met een aantal leidinggevenden van bibliotheken afgenomen:

• Aandacht voor extra aandacht: mensgerichte dienstverlening in de Chocoladefabriek
• Dienstverlening in beweging: “Verandering kan ook leuk zijn!”
• “Investeer in het menselijk kapitaal van je team”
• Meer weten? Neem contact op met Maaike Verhoeven.

Met de Toolkit Onboarding die Probiblio in 2025 ontwikkelde, krijgen bibliotheken ondersteuning bij het zorgvuldig en doelgericht inwerken van hun nieuwe medewerkers. Een goede onboarding zorgt ervoor dat nieuwe collega’s zich sneller thuis voelen, hun rol beter begrijpen en duurzaam verbonden raken met de organisatie en het bibliotheeknetwerk. De toolkit biedt hiervoor een praktische en direct toepasbare basis, die lokaal verder kan worden ingevuld.

De toolkit bestaat uit een aantal bouwstenen die bibliotheken kunnen gebruiken bij het inrichten of doorontwikkelen van hun onboardingsproces. Zoals hulpmiddelen voor de voorbereiding vóór de eerste werkdag, een helder inwerkprogramma voor de eerste periode, en werkvormen die bijdragen aan kennismaking met collega’s, de organisatie, het netwerk en de maatschappelijke opdracht van de bibliotheek. Ook is er aandacht voor de rol van leidinggevenden en begeleiders, zodat onboarding een gedeelde verantwoordelijkheid wordt.

De toolkit is tot stand gekomen tijdens een meeloopperiode van 3 maanden bij BplusC, waarin het onboardingsproces van dichtbij is verkend, ontwikkeld en uitgewerkt. Op basis van deze praktijkervaring en de opgedane inzichten is de toolkit samengesteld, zodat ook andere bibliotheken hiermee aan de slag kunnen.

Sachar Wirl, HR adviseur bij BplusC, zegt: “Probiblio was nauw bij BplusC betrokken voor het gezamenlijk ontwikkelen van een praktische toolkit voor onboarding. Fabienne Mokken (werkt niet meer bij Probiblio, red.)  hield daarbij goed in het oog wat tegenwoordig belangrijk is voor een goede start van nieuwe collega’s én wat aansluit bij onze organisatie. We hebben met veel plezier en vertrouwen samengewerkt en dat leverde 2 mooie resultaten op: een op maat gemaakt onboardingprogramma én een praktische toolkit voor onze hele branche.”

• Bekijk de toolkit: Toolkit onboarding
• Meer weten? Neem contact op met Maaike Verhoeven.

Hoe gaan bibliotheken om met scherpe meningen aan de balie, een gevoelig programma-onderwerp of spanningen in de buurt? De Democratische Code, die Probiblio met de hulp van een tiental bibliotheken in 2025 maakte, geeft hen gereedschap om richting te kiezen in lastige situaties, allereerst door er samen over in gesprek te gaan. De code biedt een gezamenlijk kader en de praktijkgids die bij de code hoort geeft praktische handvatten. Op die manier kunnen bibliotheekmedewerkers met elkaar verkennen hoe er invulling gegeven wordt aan meerstemmigheid en grenzen, en hoe zij omgaan met spanningen én waar je als bibliotheek voor staat.

In werkgroepen, bijeenkomsten en trajecten gingen medewerkers en leidinggevenden met elkaar in gesprek over vragen uit de dagelijkse praktijk: wanneer is het stellen van grenzen belangrijk, hoe begeleid je het gesprek bij gevoelige thema’s en hoe zorg je dat verschillende geluiden gehoord worden? Door te werken met concrete dilemma’s ontstond meer bewustwording van de waarden die ten grondslag liggen aan het handelen van de bibliotheek.

De Democratische Code helpt teams om een gezamenlijke taal te ontwikkelen en geeft houvast bij het maken van professionele afwegingen. Daarmee draagt het bij aan een open werkcultuur. Een cultuur waarin verschil van inzicht niet wordt vermeden maar juist wordt benut om tot betere keuzes te komen en meer ontspanning te voelen door een goede gezamenlijke voorbereiding.

In 2026 gaat Probiblio de geleerde lessen uit 2025 omzetten in een aantal handige invuldocumenten om het gesprek nog makkelijker op gang te brengen. We starten ook met een leerwerkteam van verschillende bibliotheken zodat er gezamenlijk geleerd kan worden van elkaars implementatieproces en iedereen de nieuwe kennis weer mee kan nemen naar de eigen bibliotheek.

Lees ook:

• Nieuwe democratische code helpt bibliotheken bij maatschappelijke rol
• Toekomstverkenning: democratie, vertrouwen en de rol van de bieb in een veranderende wereld
• Hoe maak je van democratische waarden werkelijkheid in de bibliotheek?
• Meer weten? Neem contact op met Mirjam Zweers.

In 2025 werd voor het eerst, op initiatief van Probiblio, de Week van het Verboden Boek georganiseerd. We wilden daarmee zichtbaar maken hoe belangrijk het is dat opvattingen en meningen gehoord én gelezen kunnen blijven worden. Samen met bibliotheken brachten we het gesprek op gang over de waarde van onze vrijheid van meningsuiting, toegang tot informatie en het belang van een pluriforme collectie. Met programmering, presentaties en zichtbaarheid op de vloer vroegen bibliotheken aandacht voor boeken die ergens ter wereld – of in het verleden – verboden, aangevochten of gecensureerd zijn geweest.

Door verboden boeken letterlijk en figuurlijk een podium te geven, werd zichtbaar hoe de bibliotheek staat voor vrije toegang tot kennis en verhalen, juist wanneer deze onder druk staan.

Probiblio ondersteunde bibliotheken met inspiratie en handvatten om het thema lokaal te vertalen naar activiteiten en presentatievormen. Dat leidde tot uiteenlopende initiatieven, van thematafels en leestips tot gesprekken en publieksactiviteiten, waarmee verschillende doelgroepen werden bereikt. Minstens 65 bibliotheken hebben door het hele land deelgenomen.

Dagblad Trouw schreef: “Bibliotheken zijn de afgelopen jaren een steeds bredere maatschappelijke rol gaan spelen. Deze Week van het verboden boek, en de strijd voor het vrije woord die sectororganisatie Probiblio hiermee aangaat, zijn de kroon op hun belangrijke werk.”

In 2026 geven we in september, samen met een redactieraad van bibliotheken, weer een vervolg aan de Week van het Verboden Boek.

• Meer weten? Neem contact op met Cees Kremer.

BoekToer is de aanvullende, flexibele boekencollectie van Probiblio speciaal ontwikkeld voor kinderopvang, primair onderwijs en voortgezet onderwijs. Het bestaat al een heel aantal jaar en in 2025 werd het tijd om het bestel- en het logistieke proces van BoekToer te digitaliseren om daarmee efficiënt en toegankelijk te blijven.

Boektoer is populair bij de doelgroepen want door regelmatig nieuwe en verrassende titels aan te bieden, krijgen kinderen en jongeren van 0 tot 18 jaar steeds weer extra keuze en hebben ze daardoor ook meer plezier in lezen.

Manager Logistiek en Collecties Damy Heijsteeg vertelt: “Deze nieuwe digitale werkwijze zorgt ervoor dat gegevens eenduidig worden vastgelegd en beter beschikbaar zijn voor planning, uitvoering en verantwoording. Dit levert niet alleen tijdswinst op in de dagelijkse praktijk, maar biedt ook meer inzicht in gebruik, bereik en impact. Bovendien kunnen gebruikers met de introductie van de nieuwe website en webshop nu zelfstandig BoekToer-collecties reserveren. Een belangrijke verbetering die de dienstverlening toegankelijker en gebruiksvriendelijker maakt.”

“Na enkele afmeldingen in 2025 zien we dat het aantal deelnemende scholen weer in balans komt dankzij nieuwe aanmeldingen. In de eerste maanden van 2026 sloten 16 nieuwe scholen zich aan, die direct actief gebruikmaken van BoekToer. Ook bij bestaande scholen groeit het gebruik, wat laat zien dat de vernieuwde dienstverlening steeds beter wordt benut.”

• Meer weten? Neem contact op met Damy Heijsteeg.

Het kortcyclisch medewerkersonderzoek (KMO) dat Probiblio in 2025 ontwikkelde voor bibliotheken, biedt een structurele en laagdrempelige manier om de werkbeleving van medewerkers te volgen. In plaats van een uitgebreid onderzoek eens in de paar jaar, worden er per jaar twee korte, gerichte metingen uitgevoerd om op te halen hoe het met medewerkers gaat, wat goed gaat en waar kansen liggen voor verbetering.

Deze werkwijze maakt het mogelijk om sneller in te spelen op signalen uit de organisatie. Teams en leidinggevenden krijgen actuele en concrete inzichten die meteen toegepast kunnen worden, of meegenomen kunnen worden in interne gespreken over bijvoorbeeld interne samenwerking, werkdruk en ontwikkeling (afhankelijk van het thema dat centraal staat). Door de uitkomsten steeds terug te koppelen en te vertalen naar acties, ontstaat een continu leer- en verbeterproces.

Het kortcyclisch medewerkersonderzoek draagt daarnaast bij aan een open organisatiecultuur waarin medewerkers zich gehoord voelen en actief kunnen meedenken over de inrichting van hun werktaken en -omgeving. Niet het meten op zich staat centraal, maar het goede gesprek dat daaruit voortkomt. Zo zegt een bibliotheek: “We hebben dit soort inzichten nodig zodat onze managers inzichtelijk hebben wat er nodig is om medewerkers te laten groeien.”

Deelnemende bibliotheken noemen het onderzoek waardevol. Zo blijkt uit de evaluatie: “Goed om regelmatig op deze simpele manier de temperatuur in de organisatie te meten,” en “Goed dat deze vragenlijst er is; voor mijzelf verhelderend en voor de organisatie.”

• Kijk voor meer informatie op: Medewerkers- en vrijwilligersonderzoek
• Meer weten? Neem contact op met Ingrid Balijon.

Tijdens de Dag van de website die het marketingteam van Probiblio in 2025 organiseerde, kwamen 40 marketing- en communicatiespecialisten uit het netwerk samen rond één centrale vraag: hoe maken we de bibliotheekwebsite nog klantgerichter? De website is tenslotte het online visitekaartje van de bibliotheek. Een goede klantbeleving op de website is dus belangrijk.

Thema’s als customer experience, inclusieve communicatie, zoekmachineoptimalisatie en online nudging boden direct toepasbare inzichten en handvatten. De opzet met langere werksessies zorgde ervoor dat deelnemers niet alleen kennis opdeden, maar ook concrete stappen zetten en acties formuleerden voor hun eigen website.

De dag maakte zichtbaar dat een goede online dienstverlening vraagt om continu leren en samenwerken. Door voorbeelden te delen, elkaars websites te bekijken en met experts te sparren, ontstond een lerend netwerk waarin bibliotheken elkaar versterken in hun digitale ontwikkeling. Ook werden deelnemers uitgedaagd om echt vanuit de bril van de klant naar digitale klantreis te kijken en drempels daarin weg te halen of lager te maken.

De deelnemers waren positief. Een deelnemer zei: “Fijn dat je naar huis gaat met tips die je meteen kunt toepassen.” En ander: “Ook fijn dat er uitwisseling was tussen de bibliotheekorganisaties.”

Ook in 2026 gaan we door met diverse activiteiten om klantgerichtheid in de bibliotheek te stimuleren. In maart 2026 vindt bijvoorbeeld de jaarlijkse Marketingdag weer plaats, waarbij we dit keer de marketingcommunicatie specialisten in het zonnetje zetten met het thema Claim je positie.

• Meer informatie? Kijk op: Zorg voor een goede klantbeleving op jouw website
  Of kijk op Advies Online marketing
• Meer weten? Neem contact op met Monique van der Loo.

Het einde van 2025 stond in het teken van een gedenkwaardig moment: 30 bibliotheken die via Probiblio aangesloten waren op het bibliotheeksysteem Wise, migreerden naar het landelijke Gemeenschappelijke Bibliotheek Systeem (GBS). Op 29 december waren bibliotheken, collega’s van Probiblio, OCLC én natuurlijk de Coöperatie SDI zover om die eerste belangrijke stap te zetten richting een toekomstbestendige, landelijke digitale infrastructuur voor bibliotheken. De overgang was zorgvuldig voorbereid en uitgevoerd, en verliep zonder problemen.

Voor Probiblio was dit ook een moment van afscheid. Jarenlang werkten we samen met bibliotheken in Noord- en Zuid-Holland met Probiblio Wise. Aan stabiele automatisering, doorontwikkeling van het systeem en intensieve ondersteuning van bibliotheekmedewerkers in hun dagelijkse praktijk. We zijn trots op wat we samen hebben opgebouwd en dankbaar voor de langdurige relaties met bibliotheken in Noord- en Zuid-Holland en daarbuiten.

Daarnaast heeft Probiblio ook persoonlijk afscheid genomen van een groep naaste collega’s die zich jarenlang met grote betrokkenheid hebben ingezet voor de Probiblio-Wise klanten. Na de succesvolle migratie naar het GBS zetten zij vanaf 1 januari hun werk voort bij SDI, de Coöperatie Samen Digitaal Innoveren. Voor bibliotheken betekent dit continuïteit in ondersteuning, met de bekende gezichten van onze functioneel beheerders, maar vanuit een nieuwe organisatie.

In 2026 gaat SDI door met deze eerste belangrijke stap: het overzetten van bibliotheken op het GBS in Wise. Het GBS komt in de plaats van de losse systemen en vermindert voor bibliotheken de beheerlast. Daardoor ontstaat er ruimte: voor lokale focus én gezamenlijke doorontwikkeling.

• Voor vragen of meer informatie kun je terecht op de website van Coöperatie SDI.

Tijdens de jaarlijkse netwerkbijeenkomsten die we in opdracht van onze provincies organiseren, bracht Probiblio ook in 2025 weer een interessante en belangrijke mix van partijen samen: bibliotheekdirecteuren, wethouders en gemeente-ambtenaren. Ze kwamen zowel in Noord-Holland als in Zuid-Holland bijeen om te verkennen hoe bibliotheken en gemeenten gezamenlijk kunnen werken aan een samenleving waarin iedereen gelijke kansen krijgt. Kansengelijkheid is een brede maatschappelijke opgave waarbij bibliotheken met hun laagdrempelige positie, toegankelijke diensten en buurtgerichte aanpak een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan onderwijs, participatie, welzijn en inclusie.

Op de agenda stonden onder meer de bijdrage van bibliotheken aan lokale sociaal beleid, de gemeentelijke zorgplicht die in de herziene bibliotheekwet (Wsob) komt te staan, en het benutten van verhalen en data om beleid te versterken. Het programma bood deelnemers de gelegenheid om in gesprek te gaan over hoe bibliotheken actief kunnen worden ingebed in kansenprogramma’s en sociaal beleid, en hoe gemeenten bibliotheken kunnen betrekken als gelijkwaardige partner in het realiseren van maatschappelijke doelstellingen.

In Haarlem benadrukte de Gedeputeerde van Noord-Holland Jeroen Olthof het belang van samenwerking tussen gemeenten en bibliotheken: “Iedere inwoner van Noord-Holland moet het gevoel hebben dat ze mee kunnen doen. Gemeenten en bibliotheken moeten samen kijken naar wat er nodig is om dat voor elkaar te krijgen.” De gedeputeerde stelde dat de transitie van bibliotheken ondersteund wordt met een rijksbijdrage van 58 miljoen euro, wat vertrouwen moet geven voor de toekomst. Het is nu aan gemeenten en bibliotheken om samen te werken en blijvende impact te maken op de samenleving.

Meindert Stolk, Gedeputeerde van Zuid-Holland, rondde het welkomstwoord in Rotterdam af met een treffende boodschap: “We moeten ons realiseren dat gelijke kansen bieden niet betekent dat iedereen die kansen ook zomaar kan benutten. Voor veel mensen is de afstand tot die kans te groot. Daarom zijn er plekken nodig, zoals de bibliotheek, die mensen dat extra zetje geven. Het is een investering in een samenleving waarin echt iedereen kan meedoen.”

Lees meer:

• Netwerkbijeenkomst Noord-Holland
• Netwerkbijeenkomst Zuid-Holland
• Dossier Bibliotheken en gemeenten bouwen aan Kansengelijkheid

In 2025 werkten de directeuren van de 36 bibliotheekorganisaties in Noord- en Zuid-Holland, verenigd in de stichtingen SOOB-NH en BOZH, actief verder aan de realisatie van de enkele jaren geleden gezamenlijk uitgesproken ambities om de informatieveiligheid van bibliotheek sterk te verbeteren en de bedrijfsvoering te verduurzamen.

Daarnaast formuleerden zij 2 nieuwe gezamenlijke ambities: hun bijdrage vergroten aan het versterken van democratisch burgerschap en op gecoördineerde wijze onderzoeken hoe bibliotheken zinvol en verantwoord kunstmatige intelligentie in bedrijfsvoering en dienstverlening kunnen inzetten. Bij alle 4 ambities is Probiblio actief betrokken.

Zo gaf Probiblio een externe specialist de opdracht ruim twintig leveranciers die een aanzienlijk deel van de bibliotheken ICT-diensten of producten bieden, te beoordelen. Dit alles ten behoeve van de informatieveiligheid van de bibliotheken. Ook ontwikkelde Probiblio een model waarmee bibliotheken stap voor stap steeds meer kunnen betekenen voor de democratie.

• Meer weten? Neem contact op met Dick van Tol.

Het jaarlijkse Bibliotheekplaza zette tijdens de editie van 2025 dit keer jongeren centraal en gaf bibliotheekmedewerkers uit het hele land de kans om écht in hun leefwereld te duiken. In plaats van alleen over jongeren te praten, kregen zij letterlijk een podium om hun perspectieven, uitdagingen en dromen te delen. De dag vond plaats in Poppodium Annabel in Rotterdam, een setting die een frisse, energieke sfeer gaf aan het thema.

Het programma combineerde plenaire bijdragen met deelsessies die vanuit uiteenlopende invalshoeken lieten zien wat het betekent om jong te zijn: van jongerenparticipatie en talentontwikkeling tot sociale veiligheid, straattaal als brug naar contact, jongeren en werk en jongeren en politiek. De sessies werden mede ingevuld door jongeren en organisaties die met jongeren werken, waardoor deelnemers inzichten opdeden over hoe je jongeren bereikt, betrekt en ondersteunt.

Door de dag heen werd duidelijk dat jongeren niet alleen doelgroep zijn, maar mede-eigenaar van het gesprek en de oplossingen. Belangrijke lessen uit de deelsessies waren: goed luisteren is essentieel voor échte verbinding, eigenaarschap vergroot motivatie en een open, veilige omgeving stimuleert wederzijds begrip.

Deelnemers gaven aan dat het programma inhoudelijk sterk was en dat het thema goed was doorvertaald in de opzet en activiteiten van de dag. Zo zei een deelnemer: “Ik ging bijzonder geïnspireerd naar huis.” En een ander: “Ik kreeg een goed beeld van de belevingswereld van jongeren en kon echt even in hun bubbel kijken. Presentaties waren inhoudelijk interessant en leuk om naar verschillende generaties te kijken en deze verschillen ook live op het podium zichtbaar te maken.”

• Bekijk ook deze videoterugblik
• Meer weten over onze projecten rond jongeren? Neem contact op met Geert-Jan Davelaar.
  Bibliotheekplaza 2026 gaat plaatsvinden op 5 november in de Koepel in Haarlem.

Probiblio werkt aan duurzaamheid vanuit de Sustainable Development Goals (SDG’s) van de Verenigde Naties. Deze doelen bieden een wereldwijd kader voor een duurzame en rechtvaardige samenleving. Vanuit dit perspectief kijken we ook naar onze eigen rol en verantwoordelijkheid als organisatie. In de bedrijfsvoering richt Probiblio zich met name op SDG 13 (klimaatactie) en SDG 12 (verantwoorde consumptie en productie). Daarnaast besteden we aandacht aan SDG 3 (gezondheid en welzijn van medewerkers), SDG 10 (gelijkheid) en SDG 17 (partnerschap).

Ambities voor CO₂-reductie en materiaalgebruik

Probiblio heeft de ambitie om in 2025 de CO₂-uitstoot met 25% te verminderen en het gebruik van primaire materialen met 20% te reduceren ten opzichte van 2022. Om de voortgang te monitoren wordt in 2025 een eerste meting uitgevoerd; het resultaat daarvan was op het moment van schrijven nog niet bekend.

Stappen richting een duurzamere bedrijfsvoering

In 2025 zijn verschillende stappen gezet om deze reductie te realiseren. Zo is een Europese aanbesteding gestart voor twee elektrische vrachtwagens en wordt gewerkt aan efficiëntere logistiek om de uitstoot per rit te beperken. Ook zijn cateringafspraken aangescherpt en is extra aandacht besteed aan bewust digitaal werken, bijvoorbeeld door kritisch te kijken naar energiegebruik en dataopslag.

Daarnaast kijkt Probiblio kritischer naar materiaalgebruik, zoals drukwerk en eventmaterialen. Ook is de afvalscheiding verbeterd en is het duurzaamheidsactieplan met verschillende teams besproken om per afdeling verdere verbeterstappen te bepalen.

Diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid

Naast duurzaamheid werkt Probiblio aan een inclusieve organisatiecultuur. In 2025 zijn belangrijke stappen gezet in het traject rond Diversiteit, Inclusie en Gelijkwaardigheid (DIG), als bijdrage aan SDG 10. Tijdens een sessie met alle leidinggevenden is het onderwerp organisatie-breed verkend. Met een inclusiescan onder leidinggevenden is een nulmeting uitgevoerd. Deze inzichten vormden de basis voor een conceptbeleidsplan, waarbij management, leidinggevenden, ondernemingsraad en alle medewerkers zijn betrokken. Na verwerking van de reacties wordt het plan in 2026 vastgesteld en na akkoord van MT, OR en Raad van Toezicht start de implementatiefase, met onder meer bewustwordingssessies, dialoog en het versterken van inclusieve werkprocessen.

Vitaliteit van onze medewerkers

In 2025 hebben we de eerste stappen gezet richting het aankopen van een nieuwe sorteermachine voor onze vervoersdienst. Het doel van de nieuwe machine – ontwikkeld door ekz benelux bv – is het bevorderen van de duurzame inzetbaarheid van onze chauffeurs. Door repeterende en fysiek belastende handelingen zoveel mogelijk te automatiseren, zorgen we ervoor dat zij hun werk gezond en veilig kunnen blijven doen, ook richting hun pensioen. Dit sluit aan bij Sustainable Development Goal 3. Daarnaast helpt de machine ons om voorbereid te zijn op een groeiend aantal reserveringen en arbeidskrapte. In maart 2026 is de machine in gebruik genomen.

Met Probiblio’s traineeprogramma investeerden we in 2025 opnieuw in de volgende generatie bibliotheekprofessionals. Het programma biedt 8 jonge talenten de kans om zich in korte tijd breed te ontwikkelen binnen het bibliotheekveld en tegelijkertijd bij te dragen aan actuele maatschappelijke opgaven.

De trainees werkten aan concrete opdrachten bij verschillende bibliotheken. Zo deden zij ervaring op met thema’s als basisvaardigheden, jongeren, digitale inclusie en programmering. Door te werken in uiteenlopende contexten kregen zij inzicht in de diversiteit van het bibliotheekwerk én in de samenwerking binnen het netwerk.

Naast praktijkervaring staat in het traineeship de persoonlijke en professionele ontwikkeling van de deelnemers centraal. Via intervisie, begeleiding en gezamenlijke trainingsmomenten werken zij aan vaardigheden zoals impactvol communiceren, persoonlijk leiderschap en effectief samenwerken, en volgen zij vakinhoudelijke trainingen.

Het traineeprogramma levert niet alleen nieuwe professionals op, maar versterkt ook het netwerk. Trainees brengen frisse ideeën, nieuwe perspectieven en actuele kennis mee, terwijl ze tegelijkertijd leren van ervaren collega’s.

Directeur Margot Nicolaes (BplusC) zegt: “De trainee heeft ons met haar kennis, nieuwsgierigheid en daadkracht geleerd om op een andere manier naar onze organisatie te kijken.”

Een nieuwe groep trainees, de derde lichting alweer, start in september 2026.

• Lees hier meer over het traineeship: Traineeship Probiblio
• Meer weten? Neem contact op met Esmée Beekman.

In 2025 werkte de ondernemingsraad (OR) van Probiblio actief aan een organisatie waarin medewerkers gezond, met plezier en in goede samenwerking de bibliotheken ondersteunen. De OR bewaakt en borgt de betrokkenheid en waardering van alle collega’s en volgt ontwikkelingen die belangrijk zijn voor Probiblio en haar medewerkers. Samen met de directie draagt de OR zo bij aan een toekomstbestendige organisatie.

De OR ontving in 2025 twee instemmingsverzoeken en twee adviesaanvragen van de directeur-bestuurder:

• Instemmingsverzoek Gebruik van awareness-software Knowbe4 Het verzoek had betrekking op het gebruik van awareness-software KnowBe4 om het kennisniveau van medewerkers over informatiebeveiliging te verhogen.

• Instemmingsverzoek Uitbreiding vitaliteitspact Dit betrof het voorstel om het huidige vitaliteitspact uit te breiden met meerdere varianten.

• Adviesaanvraag Functioneel beheer Het voorgenomen besluit betrof de overdracht van het functioneel beheer van het bibliotheeksysteem Wise aan de Coöperatie Samen Digitaal Innoveren (SDI).

• Adviesaanvraag Eventondersteuning Hier ging het om het voorgenomen besluit om de twee medewerkers die evenementen ondersteunen weer terug te plaatsen naar de afdeling Communicatie.

Na zorgvuldige afweging stemde de OR in met de instemmingsverzoeken en gaf positief advies ten aanzien van de adviesaanvragen, inclusief voorwaarden en aanvullende adviezen. Daarnaast stemde de OR in met de voorgenomen benoeming van een nieuw lid van de Raad van Toezicht.

De ondernemingsraad voerde zes overlegvergaderingen met de directeur-bestuurder, waarin onder meer de volgende onderwerpen aan bod kwamen: de PAGO-rapportage, de rapportage transparant belonen, PMC, SPP, AI-geletterdheid, resultaten van het klanttevredenheidsonderzoek en het medewerkersonderzoek, risico-inventarisatie & -evaluatie (RI&E), de jaarrekening 2025 en begroting 2026.

Regelmatig ontving de OR rapportages over de formatie, het ziekteverzuim en de tijdelijke inhuur. De OR is ook betrokken geweest in de voorfase van het opstellen van het DIG-beleidsplan, een traject dat in 2026 wordt voortgezet. De OR waardeert de samenwerking met de directeur-bestuurder en de gesprekken tijdens de overlegvergaderingen.

De Raad van Toezicht (RvT) van Probiblio houdt toezicht op het bestuur en adviseert en ondersteunt de directeur-bestuurder. Met waardering kijkt de RvT terug op de ontwikkelingen binnen de organisatie in 2025. In het verslagjaar overlegde de RvT 4 keer met de directeur-bestuurder.

De RvT stelde het jaarverslag en de jaarrekening over 2024 vast, evenals de begroting voor 2025. Daarnaast werd de RvT geïnformeerd via kwartaalrapportages en onderzoeken onder medewerkers en bibliotheken. Ook zijn het accountantsverslag met aanbevelingen en lopende aanbestedingen besproken.

In 2025 zijn de statuten aangepast, zoals in verband met de Wet Bestuur en Toezicht Rechtspersonen (WBTR). Ook zijn het Bestuursstatuut, de procuratieregeling en het reglement van de Raad van Toezicht herzien en vastgesteld.

Tijdens de vergaderingen is aandacht besteed aan de ontwikkelingen rond de Coöperatie Samen Digitaal Innoveren (SDI). Eind 2025 maakten veel bibliotheken in het werkgebied van Probiblio de overstap naar een gezamenlijk ingekocht bibliotheeksysteem. In samenhang daarmee gaan per 2026 11 medewerkers van Probiblio over naar de coöperatie. Daarnaast is de RvT geïnformeerd over ontwikkelingen rond AI binnen de organisatie.

De zelfevaluatie van de RvT, die in 2024 was doorgeschoven naar januari van het verslagjaar, begeleid door een externe adviseur, leidde tot een eerste versie van een toetsingskader voor toezicht, een profiel voor de werving van een nieuw lid en een inwerkprogramma voor nieuwe toezichthouders.

Als resultaat van de zelfevaluatie 2025 (december) gaat de RvT samen met de bestuurder een gezamenlijke training volgen. Het toetsingskader zal in het volgend jaar verder worden uitgewerkt.

Volgens het rooster van aftreden nam de RvT afscheid van Pablo van Klinken. Na een zorgvuldig wervingstraject is Sander Gellaerts benoemd als nieuw lid. Ook is Merida Steba aangewezen als vicevoorzitter.

De auditcommissie kwam 4 keer bijeen en voerde overleg met de accountant. De remuneratiecommissie voerde het jaargesprek met de bestuurder.

De RvT waardeert het zeer bij Bibliotheekplaza en feestelijke gelegenheden uitgenodigd te worden. Op deze wijze kunnen leden van de RvT zich informeel informeren over de thema’s bij Probiblio en de bibliotheken en de sfeer in de organisatie proeven.

De RvT onderhoudt daarnaast actief contact met de ondernemingsraad en gaat graag op werkbezoek, zoals ook afgelopen jaar, met een bezoek aan bibliotheek De Boekenberg in Spijkenisse.

Samenstelling van de Raad van Toezicht

De leden van de RvT zijn afkomstig uit het openbaar bestuur, non-profitorganisaties en het bedrijfsleven. Jaarlijks wordt de bezoldiging van de RvT aangepast op basis van de cao-ontwikkeling in de bibliotheeksector. De volgende personen maakten in 2025 deel uit van de RvT van Probiblio:

• Mevrouw Yvonne Walvisch-Stokvis (voorzitter)
• De heer Pablo van Klinken tot 1 juli 2025
• Mevrouw Merida Steba
• De heer Enes Güven
• Mevrouw Ellen Sinnige
• De heer Sander Gellaerts vanaf 1 juli 2025