Wacht niet op de gemeente: neem zelf positie in het meerjarenplan

Met de zorgplicht voor het bibliotheekwerk verandert ook het gesprek tussen bibliotheek en gemeente. Gemeenten moeten in hun meerjarenplan onder meer aangeven welke maatschappelijke opgaven relevant zijn voor het bibliotheekwerk. De bibliotheek wordt bij het opstellen van dat plan betrokken.

Dat biedt bibliotheken een interessante mogelijkheid. Want waarom wachten tot de gemeente met een eerste opzet komt? De bibliotheek kan ook zelf het initiatief nemen en laten zien welke bijdrage zij, vanuit haar eigen publieke opdracht, aan die maatschappelijke opgaven kan leveren.

Van maatschappelijke opgave naar gezamenlijke ambitie

In eerdere artikelen schreef ik over de relatie tussen bibliotheek en gemeente en over het Relevantiekader. Het uitgangspunt daarbij is steeds hetzelfde: gemeente en bibliotheek hebben ieder een eigen verantwoordelijkheid.

De gemeente formuleert vanuit haar democratische en bestuurlijke verantwoordelijkheid de maatschappelijke opgaven voor de lokale samenleving. De bibliotheek brengt vanuit haar eigen, wettelijk verankerde publieke opdracht en vijf kernfuncties in wat zij voor die samenleving kan betekenen.

Een gelijkwaardige samenwerking begint daarom niet bij de vraag welke producten de bibliotheek voor de gemeente kan uitvoeren. Maar ook niet bij een bibliotheek die zelf bepaalt wat de maatschappelijke opgaven van de gemeente zijn. Die opgaven brengt de gemeente in. De bibliotheek brengt haar publieke opdracht, kennis en mogelijkheden in. De interessante vraag is vervolgens: waar raken die twee elkaar?

In het voorbeeldplan wordt daarvoor het Relevantiekader gebruikt. De voor het bibliotheekwerk relevante maatschappelijke opgaven staan naast de vijf wettelijke kernfuncties van de bibliotheek. Op de kruispunten wordt zichtbaar waar de bibliotheek vanuit haar eigen opdracht maatschappelijke waarde kan toevoegen. Dat vormt de basis voor het gesprek over gezamenlijke ambities en samenwerking.

Van ambitie naar uitvoering

Maar daarmee is het verhaal niet af. Als duidelijk is waarom de bibliotheek relevant is, volgt de vraag hoe zij haar werk organiseert om die bijdrage daadwerkelijk te leveren.

Daarom maakt het voorbeeldplan vervolgens een tweede stap. Bibliotheek Middenwaard organiseert haar werk in vijf domeinen: Vestigingen, Educatieve Programmering, Maatschappelijke Programmering, Culturele Programmering en Bedrijfsvoering. Binnen die domeinen krijgen de concrete activiteiten van de bibliotheek een plek.

Dat lijkt misschien vooral een organisatorische keuze, maar er zit een belangrijke gedachte achter. Dezelfde indeling waarmee de bibliotheek haar werk organiseert, kan ook worden gebruikt om zichtbaar te maken welke mensen en middelen daarvoor worden ingezet en welke resultaten daarmee worden bereikt. Daar ligt uiteindelijk ook de verbinding met het Resultaatmodel, waarover later meer.

De stappen om zelf het initiatief te nemen

Het voorbeeld van Middenwaard is nadrukkelijk geen format dat iedere bibliotheek zou moeten kopiëren. Maatschappelijke opgaven verschillen per gemeente en bibliotheken maken hun eigen inhoudelijke en organisatorische keuzes.

De uitnodiging is een andere: wacht niet af totdat de gemeente bepaalt hoe het gesprek over het meerjarenplan wordt gevoerd.

1. Ga daarom het gesprek met je gemeentelijke gesprekspartners aan over de maatschappelijke opgaven die zij voor het bibliotheekwerk relevant vinden.
2. Leg die naast de publieke opdracht van de bibliotheek en onderzoek samen waar beide elkaar raken.
3. Maak vervolgens vanuit de bibliotheek zichtbaar welke bijdrage zij kan leveren en hoe zij die wil organiseren.

Zo wordt de zorgplicht niet alleen een nieuwe wettelijke verplichting voor gemeenten, maar ook een kans om het partnerschap tussen gemeente en bibliotheek concreter vorm te geven.

Het voorbeeld van Bibliotheek Middenwaard laat zien hoe zo’n bijdrage eruit kan zien. Wil je dit vertalen naar de situatie van je eigen bibliotheek en gemeente(n)? Vanuit Probiblio help ik bibliotheken om dit gesprek met gemeenten voor te bereiden, het Relevantiekader [link] samen in te vullen en de uitkomsten te vertalen naar de eigen organisatie. Zo ontstaat een stevige basis voor het gemeentelijke meerjarenplan én voor de samenwerking die daarna begint.